Đề xuất tăng mức đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam lên gần 62 tỉ USD

Theo Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của Bộ Giao thông vận tải, Dự án đường sắt tốc độ cao (ĐSTĐC) Bắc – Nam đi qua 20 tỉnh/thành phố dọc từ Hà Nội vào TP.HCM với tổng chiều dài toàn tuyến là 1.545 km, tốc độ khai thác tối đa 320 km/h. Tổng mức đầu tư dự kiến 58,71 tỉ USD, chia làm 2 giai đoạn, hoàn thành toàn tuyến vào năm 2050.

Nghiên cứu sau khi trình Hội đồng thẩm định Nhà nước đã được giao cho liên danh tư vấn (Công ty TNHH Tư vấn và xây dựng Đại học Giao thông vận tải, Công ty TNHH Evo mc, Công ty Ove Arup & Partners Hong Kong Limited, Công ty CP Tư vấn xây dựng và thương mại Hưng Phú) tiến hành thẩm tra.

Hình minh họa

Phương án khai thác chưa hiệu quả tài chính

Kết quả thẩm tra cho thấy, các số liệu tính toán cho Dự án chưa sát thực về khối lượng, suất đầu tư để tính toán tổng mức đầu tư, hiệu quả tài chính, hiệu quả kinh tế xã hội.

Cụ thể, cấp tốc độ khai thác trên 300 km/h sẽ không khai thác hết năng lực vận chuyển của 1 tuyến ĐSTĐC là 360.000 hành khách/ngày.

Báo cáo của Bộ GTVT đề xuất khai thác 91 đôi tàu/ngày đêm với năng lực 134.000 hành khách/ngày, chỉ bằng 37,22% năng lực, dẫn đến rủi ro doanh thu. Doanh thu tối đa từ hành khách với phương án này là 2,92 tỉ - 3,77 tỉ USD/năm, không đảm bảo cân đối doanh thu - chi phí, Chính phủ sẽ phải bù lỗ.

Đơn vị tư vấn thẩm tra kiến nghị lựa chọn cấp tốc độ thiết kế 250 km/h và tốc độ khai thác 225 km/h để khai thác hỗn hợp tàu khách và tàu hàng, vừa giảm chi phí vận hành, năng lượng, nâng cao năng lực vận chuyển, đa dạng hóa nguồn thu...

Với phương án này, doanh thu hàng năm sau khi hoàn thành tuyến dự kiến là 11,01 tỉ USD, trong đó doanh thu từ vé và ngoài vé hành khách là 4,34 tỉ USD/năm; doanh thu từ vận chuyển hàng hóa là 6,14 tỉ USD; doanh thu từ cho thuê mặt bằng thương mại tại 6 nhà ga là 0,53 tỉ USD, đảm bảo vận doanh có hiệu quả tài chính cao, không phải bù lỗ từ Chính phủ.

Nâng mức vốn đầu tư lên gần 62 tỉ USD

Đối với bài toán kinh phí, đơn vị tư vấn lập dự án đề xuất (trong Báo cáo tiền khả thi) huy động 58,71 tỉ USD để thực hiện dự án từ ngân sách, vốn vay ODA hoặc vay ưu đãi từ các tổ chức tài chính (80%) và vốn từ doanh nghiệp tư nhân (20%).

Đơn vị thẩm tra cho rằng phương án này không khả thi, giải pháp thay thế là huy động vốn từ mô hình TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng).Cụ thể, kết hợp đầu tư xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao với đầu tư phát triển 50 khu đô thị nhà ga.

Đơn vị thẩm tra đề xuất đầu tư dự án theo mô hình TOD (hình minh họa)

Với phương án này, tổng mức đầu tư sẽ tăng lên 61,67 tỉ USD nhưng có thể huy động tới 63% nguồn vốn từ đấu giá đất tại các khu đô thị nhà ga (khoảng 39 tỉ USD), số còn lại có thể huy động từ vốn đầu tư công trong 4 kỳ trung hạn (khoảng 13,5 tỉ USD) và vốn tư nhân (9 tỉ USD).

Thời gian thực hiện quá dài

Đơn vị thẩm tra đề xuất rút ngắn thời gian thực hiện dự án. Cụ thể, thời gian chuẩn bị Dự án trong 3 năm (2023 - 2025). Thời gian triển khai Dự án trong tối đa 16 năm (2025 - 2041), phân kỳ thành 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1 (2025 - 2031) có đầu tư 16,58 tỉ USD thực hiện 360 km đoạn Thủ Thiêm - Nha Trang (trung bình mỗi năm xây dựng 60km).

Giai đoạn 2 (2031 - 2038) đầu tư 26,44 tỉ USD, thực hiện 677 km (mỗi năm xây dựng trung bình 96,7 km).

Giai đoạn 3 (2038 - 2041) đầu tư 18,65 tỉ USD, thực hiện 352 km còn lại (mỗi năm xây dựng trung bình 117,5 km).

Đơn vị thẩm tra kiến nghị Chính phủ tập trung đầu tư trọng tâm, dành nguồn lực cho Dự án với mục tiêu đến năm 2041 thông toàn tuyến.