Hà Nội vẽ lại “bản đồ” gần 1.000 km đường sắt đô thị để tái cấu trúc toàn bộ không gian phát triển Thủ đô

Nếu hiện thực hóa, đây sẽ là một trong những hệ thống metro có quy mô lớn nhất khu vực, đóng vai trò dẫn dắt mô hình đô thị “đa cực - đa trung tâm”, thay vì tập trung quá mức vào lõi nội đô như trước.

Quy mô này đánh dấu một bước mở rộng mạnh mẽ so với các quy hoạch trước đó. Năm 2016, theo Quyết định 519/QĐ-TTg, mạng lưới mới chỉ dừng ở 10 tuyến với gần 398 km, kèm theo 3 tuyến monorail dài khoảng 44 km.

Đến năm 2024, tại Quyết định 1668/QĐ-TTg, quy mô đã được nâng lên 14 tuyến với chiều dài 616,9 km. Việc tiếp tục mở rộng lên 18 tuyến cho thấy tầm nhìn dài hạn của Hà Nội trong việc giải bài toán ùn tắc, giãn dân và tái cấu trúc không gian đô thị.

Trong định hướng mới, hệ thống metro không chỉ phục vụ giao thông mà còn gắn chặt với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), nơi các khu dân cư, thương mại, dịch vụ sẽ hình thành xoay quanh các nhà ga.

Điều này đồng nghĩa với việc các khu vực ngoại vi, cách trung tâm hàng chục km, có thể trở thành những cực phát triển mới khi được kết nối hiệu quả bằng đường sắt đô thị.

Lộ trình đầu tư cũng được phân kỳ rõ ràng. Giai đoạn 2026-2035 được xác định là giai đoạn tăng tốc, với mục tiêu hoàn thành khoảng 10 tuyến hoặc đoạn tuyến, tổng chiều dài khoảng 500 km.

Trong đó, các tuyến trọng điểm như tuyến số 1 (Nội Bài - Ngọc Hồi) và tuyến số 6 sẽ được ưu tiên triển khai nhằm tạo trục kết nối xuyên suốt từ cửa ngõ hàng không đến khu vực phía Nam thành phố.

Giai đoạn 2036-2045 dự kiến hoàn thành thêm 7 tuyến với khoảng 383 km, trước khi hoàn thiện nốt 3 tuyến còn lại trong giai đoạn 2046-2065.

Tổng mức đầu tư toàn mạng lưới ước tính dao động từ 109,7 đến 137 tỷ USD, trong đó riêng giai đoạn đầu cần tới 60-70 tỷ USD. Khoảng thiếu hụt lên tới hàng chục tỷ USD buộc Hà Nội phải tính đến nhiều kênh huy động khác nhau, từ ngân sách, vốn hỗ trợ Trung ương, ODA đến phát hành trái phiếu, đặc biệt là trái phiếu xanh, cũng như hợp tác công - tư (PPP).

Song song với bài toán tài chính, các yếu tố kỹ thuật cũng đặt ra yêu cầu cao. Việc lựa chọn hình thức xây dựng - đi ngầm, trên cao hay đi nổi sẽ phụ thuộc vào điều kiện địa chất, mật độ dân cư và hiệu quả kinh tế của từng khu vực.

Hệ thống đường sắt đô thị còn được định hướng phát triển theo hướng lưỡng dụng, vừa phục vụ dân sinh, vừa đáp ứng yêu cầu an ninh - quốc phòng, đồng thời mở rộng không gian ngầm đa chức năng - một xu hướng phát triển của các siêu đô thị trên thế giới.

Hà Nội cũng đặt mục tiêu tham vọng về làm chủ công nghệ. Đến năm 2040, thành phố kỳ vọng có thể nắm vững tới 95% công nghệ trong đầu tư, xây dựng và vận hành metro, qua đó từng bước hình thành ngành công nghiệp đường sắt đô thị trong nước, giảm phụ thuộc vào đối tác nước ngoài.