Tp.HCM: Bố trí tái định cư, tránh lặp lại bài học đắt giá dự án Thủ Thiêm

Tính đến năm 2010, chỉ trong vòng 10 năm, Tp.HCM đã triển khai giải phóng mặt bằng phục vụ công tác xây dựng tới 1.090 dự án phát triển hạ tầng kỹ thuật với tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ di dời lên tới 82.000 tỷ đồng. Để thực hiện số lượng dự án khổng lồ này, đã có tới 165.180 hộ dân trên địa bàn bị thu hồi đất, trong đó số hộ có nhu cầu tái định cư lên tới 61.780 hộ. Tuy nhiên, hiện cũng mới chỉ có trên 23.000 hộ dân được giải quyết tái định cư, 18.400 hộ dân còn lại vẫn đang mòn mỏi chờ đến ngày được nhận nhà, đất.

Trong khi đó, theo tổng hợp từ Sở Xây dựng, giai đoạn 2011 - 2015 tới đây Tp.HCM sẽ tiếp tục cho thực hiện khoảng 500 dự án, ảnh hưởng tới nhà đất của 116.000 hộ dân. Giai đoạn này thành phố cũng sẽ triển khai các dự án đặc biệt lớn, phải tiến hành thu hồi đất đồng loạt với hàng ngàn hộ dân cùng lúc như dự án xây dựng các tuyến Metro; Dự án nâng cấp chỉnh trang đô thị… Vì vậy, việc chuẩn bị đủ quỹ nhà, đất tái định cư cho người dân bị giải tỏa vẫn là vấn đề tiếp tục khiến lãnh đạo thành phố phải trăn trở. Bởi bài học trong công tác tái định cư cho người dân bị thu hồi đất phục vụ triển khai Dự án ở khu đô thị mới Thủ Thiêm vẫn mang tính thời sự.

Trở lại với Dự án khu đô thị mới Thủ Thiêm, với tổng diện tích quy hoạch để làm dự án này lên tới 930ha, trong đó có 160 ha được dành cho các khu tái định cư. Vì vậy, nhà đất của hơn 10.400 hộ dân của 5 phường thuộc quận 2 phải giải tỏa. Trong đó các phường là Thủ Thiêm, An Khánh… phải thực hiện giải tỏa trắng để phục vụ dự án. Việc thực hiện giải tỏa, thu hồi đất cũng đặt ra với chính quyền thành phố là vấn đề bố trí tái định cư tại chỗ cho toàn bộ số hộ dân nói trên.

Với chủ trương không để người dân chịu thiệt, nơi tái định cư mới sẽ tốt hơn nơi ở cũ và hộ nào có nhu cầu tái định cư ở quận khác cũng sẽ được xem xét, đáp ứng. Tuy nhiên, trước áp lực về chậm tiến độ giải phóng mặt bằng, giá đất quận 2 tăng chóng mặt... Sau thời gian liên tục đẩy mạnh việc đền bù, giải tỏa để thu hồi đất, đến cuối năm 2007, đầu năm 2008 đã có khoảng 385 ha đất được bồi thường, đạt gần 60% so với diện tích 690ha phải thu hồi. Lẽ ra phần diện tích dùng xây căn hộ hoặc chia nền đất tái định cư đã phải được ưu tiên thực hiện trước, nhưng cũng phải tới thời điểm đó việc giải tỏa đền bù các khu tái định cư như Nam Rạch Chiếc rộng hơn 90,2ha; Thạnh Mỹ Lợi 6,36ha… mới được hoàn tất.

Một khu vực đã bàn giao nhà, đập bỏ tạo mặt bằng sạch tại quận 2.

Việc Ban bồi thường giải phóng mặt bằng quận 2 sốt sắng đẩy tiến độ bồi thường trong năm 2007 tăng gấp 4 lần so với năm trước trong lúc quỹ nhà, đất tái định cư không có đã dẫn tới thực trạng quận 2 chỉ có 1.437 nền đất và vài trăm căn hộ để có thể bàn giao ngay cho các hộ dân tái định cư trong khi số căn hộ cần phải có là 12.500 căn. Giải pháp đi mua căn hộ, nền đất từ các dự án kinh doanh bất động sản đã được thành phố cho áp dụng nhưng cũng không thấm vào đâu trước số hộ đăng ký tái định cư lớn như vậy.

Tháng 11/2008, các Bloc chung cư với tổng số 1.844 căn hộ đầu tiên trong khu tái định cư 17ha An Phú - An Khánh mới được chủ đầu tư là công ty Nam Rạch Chiếc cho khởi công. Và như ông Hứa Ngọc Thảo, Trưởng ban bồi thường giải phóng mặt bằng quận 2 đã cho biết thì phải chờ thêm gần một năm, tới tháng 9-2009 dự án tái định cư thứ 2 với số lượng lên tới 4.200 căn tại phường Bình Khánh mới tiếp tục được khởi công. Với thực trạng này, nhanh nhất cũng phải cuối năm nay và sang cuối các năm 2011 - 2012 người dân mới có thể nhận và dọn vào ở căn hộ tái định cư, chấm dứt cảnh tạm cư lếch thếch, nay thuê chỗ này, mai trọ chỗ khác bấy lâu nay.

Cũng do không có đủ quỹ nhà, đất tái định cư nên với những hồ sơ đã đền bù xong, thành phố phải chi mức phí hỗ trợ để người dân tự đi thuê nhà, lo chỗ tạm cư. Mức phí tạm cư được thành phố duyệt khi đó là 2,5 triệu đồng/hộ/tháng với hộ 4 người. Những hộ có trên 5 nhân khẩu, mức hỗ trợ là 750 ngàn đồng/người/ tháng. Với những hộ "chờ không nổi" như trường hợp vợ chồng chị Chính, ở phường Thủ Thiêm, số tiền tạm cư sẽ được trả trọn gói một lần cho cả 24 tháng. Phải chi tiền tạm cư cho hàng ngàn hộ dân suốt những năm qua, riêng khoản này ngân sách đã phải bỏ ra cả trăm tỷ đồng.

Không chỉ có vậy, cũng do tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng chậm, sau vài năm giá đất tăng ào ào nên nhiều hộ dân không đồng tình bàn giao mặt bằng. Thời điểm này, khi các khu dân cư đã tiến hành bàn giao nhà để… đập bỏ trắng, mục đích có mặt bằng sạch để có thể bàn giao ngay cho các chủ đầu tư của thành phố đã đạt được. Tuy nhiên, với giá đất ở quận 2 khá cao như hiện nay, không phải nhà đầu tư nào cũng có thể mon men "vào" được. Và nhu cầu về chỗ ở cho hàng chục ngàn hộ dân phải di dời cộng với số tiền hàng chục ngàn tỷ đồng đền bù mà người dân nhận được đã góp phần tạo sức bật trở lại cho thị trường bất động sản thành phố đang thời kỳ trầm lắng. Song nhu cầu gay gắt về nhà ở đồng loạt xuất hiện như vậy cũng đã và đang góp phần gây hiện tượng "lũng loạn" giá nhà đất tại thành phố những năm gần đây.