Hơn 2.800km cao tốc chuẩn bị mở rộng: Những tuyến nào đáng chú ý?

Bộ Xây dựng vừa có văn bản báo cáo Chính phủ về việc rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã được đầu tư theo quy mô phân kỳ.

Hơn 2.800km cao tốc được đầu tư phân kỳ

Bộ Xây dựng cho biết, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế và tham khảo kinh nghiệm thế giới, giai đoạn 2007-2023, Bộ Xây dựng và các địa phương đã nghiên cứu, báo cáo các cấp có thẩm quyền để đầu tư phân kỳ các tuyến cao tốc (quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế) trên nguyên tắc bảo đảm phù hợp với nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực.

Đến nay, có 2.801km đường cao tốc đã, đang được phân kỳ đầu tư theo phương thức đầu tư công (2.135km, chiếm 76% chiều dài) và phương thức đối tác công - tư (666km).

Cao tốc TP.HCM - Trung Lương

Trong tổng số các tuyến cao tốc phân kỳ, khoảng 2.107km đã đưa vào khai thác hoặc thông xe kỹ thuật. Cụ thể gồm:

- 548km đường cao tốc quy mô 2 làn xe

- 1.559km đường cao tốc quy mô 4 làn xe hạn chế

Bên cạnh đó, 694km cao tốc khác vẫn đang trong quá trình thi công, bao gồm:

- 105km đường 2 làn xe

- 589km đường 4 làn xe hạn chế

Theo Bộ Xây dựng, phần lớn các tuyến cao tốc hiện nay đã được giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch từ 4-6 làn xe, với tổng chiều dài khoảng 2.107km, tương đương 75% tổng chiều dài tuyến.

Một số đoạn tuyến mới giải phóng mặt bằng theo quy mô 2 làn xe như Hoà Lạc - Hoà Bình, Thái Nguyên - Chợ Mới, Tuyên Quang - Hà Giang, tổng chiều dài 165km.

Một số tuyến khác như Tuyên Quang - Phú Thọ, Đồng Đăng - Trà Lĩnh giai đoạn 1 mới giải phóng mặt bằng theo quy mô 4 làn xe hạn chế, với tổng chiều dài 133km.

Ngoài ra, một số tuyến đã giải phóng mặt bằng theo 4 làn xe hoàn chỉnh nhưng chưa đạt quy mô 6 làn theo quy hoạch, gồm các đoạn Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Cần Thơ - Cà Mau, tổng chiều dài khoảng 396km.

Nhu cầu vận tải tăng mạnh, cần mở rộng cao tốc

Bộ Xây dựng nhận định, bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam hiện nay đã có nhiều thay đổi so với trước đây. Lưu lượng giao thông trên các tuyến cao tốc được dự báo sẽ tiếp tục tăng nhanh trong thời gian tới.

Trong khi đó, năng lực tài chính của Nhà nước đã được cải thiện đáng kể. Nhiều nguồn lực lớn cho các dự án hạ tầng giao thông đang được đảm bảo, đồng thời việc huy động vốn cho các công trình giao thông cũng thuận lợi hơn trước.

Vì vậy, theo Bộ Xây dựng, việc đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc hiện hữu là cần thiết, nhằm nâng cao năng lực khai thác, bảo đảm an toàn giao thông và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các vùng.

>>Bản đồ quy hoạch vị tuyến cao tốc TP.HCM - Trung Lương đang được mở rộng

Mở rộng cao tốc 2 làn xe cần gần 80.000 tỷ đồng

Kết quả rà soát của Bộ Xây dựng cho thấy, 653km cao tốc quy mô 2 làn xe hiện nay cần được mở rộng lên quy mô hoàn chỉnh, với tổng nhu cầu vốn khoảng 79.600 tỷ đồng.

Trong đó:

- Nguồn vốn đã xác định khoảng 49.000 tỷ đồng

- Phần vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung giai đoạn 2026-2030 khoảng 30.600 tỷ đồng

Cụ thể, có 5 tuyến/329km: Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang, Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị) đang thi công mở rộng lên quy mô 4 làn xe. Tổng mức đầu tư mở rộng khoảng 17.669 tỷ đồng, cơ bản đã được bố trí đủ vốn.

Có một tuyến/26km là Hòa Lạc - Hòa Bình đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư theo phương thức PPP. UBND tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Tổng mức đầu tư mở rộng xấp xỉ 8.000 tỷ đồng.

Có 6 tuyến/298km đã được các địa phương nghiên cứu triển khai đầu tư lên 4 làn xe hoàn chỉnh, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương để mở rộng khoảng 30.667 tỷ đồng.

Trong đó, UBND tỉnh Thái Nguyên đang nghiên cứu mở rộng tuyến Thái Nguyên - Chợ Mới theo phương thức PPP (kết hợp mở rộng tuyến Hà Nội - Thái Nguyên), dự kiến không cần ngân sách Nhà nước hỗ trợ.

UBND tỉnh Cao Bằng đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc mở rộng tuyến Đồng Đăng - Trà Lĩnh với quy mô 4 làn xe hạn chế. Trường hợp tiếp tục mở rộng lên 4 làn xe hoàn chỉnh, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng 9.320 tỷ đồng.

UBND các tỉnh Tuyên Quang, Phú Thọ, Sơn La đề xuất mở rộng tuyến Tuyên Quang - Hà Giang, Hòa Bình - Mộc Châu, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng hơn 18.000 tỷ đồng.

UBND TP Hải Phòng nghiên cứu mở rộng tuyến cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng 3.000 tỷ đồng.

Cao tốc 4 làn hạn chế cần hơn 417.000 tỷ đồng

Đối với các tuyến cao tốc quy mô 4 làn xe hạn chế, tổng chiều dài khoảng 2.148km, Bộ Xây dựng cho biết tổng nhu cầu vốn để mở rộng theo quy mô quy hoạch có thể lên tới khoảng 417.460 tỷ đồng.

Các dự án này được chia thành 3 nhóm chính.

Nhóm 1: Các tuyến đang mở rộng

Một số tuyến cao tốc đang được mở rộng gồm:

Cao Bồ - Mai Sơn (đầu tư công), dự kiến hoàn thành năm 2026

Trung Lương - Mỹ Thuận (PPP), dự kiến hoàn thành năm 2028

Nhóm 2: Các tuyến thuộc cao tốc Bắc - Nam phía Đông

Nhóm này có tổng chiều dài khoảng 1.222km, gồm: Đoạn Lạng Sơn - Hà Nội hiện còn 2 đoạn chưa đáp ứng yêu cầu quy chuẩn đường cao tốc.

Trong đó, đoạn cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng đã thông xe kỹ thuật, quy mô 4 làn xe hạn chế, UBND tỉnh Lạng Sơn đang nghiên cứu mở rộng lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh.

Đoạn Hà Nội - Bắc Giang đã đủ quy mô 4 làn xe cao tốc, hiện đang có nhà đầu tư quan tâm, đầu tư mở rộng. Vì vậy, việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến này được xem xét thành các dự án riêng.

Đoạn Hà Nội - TP.HCM đã được Bộ Xây dựng báo cáo lãnh đạo Chính phủ các phương án đầu tư mở rộng.

Trường hợp mở rộng các đoạn tuyến hướng tâm vào Thủ đô Hà Nội, TP.HCM có nhu cầu vận tải lớn với tổng chiều dài 534km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 63.500 tỷ đồng. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến khoảng 30.526 tỷ đồng.

Trường hợp mở rộng toàn tuyến tổng chiều dài khoảng 1.144km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 154.335 tỷ đồng. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến khoảng 103.193 tỷ đồng.

Việc đầu tư mở rộng sẽ được xem xét, tính toán trong quá trình lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi.

Trên đoạn TP.HCM - Cà Mau, hiện, đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận đang được đầu tư mở rộng theo phương thức PPP.

Đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ đang có nhà đầu tư quan tâm.

Đoạn Cần Thơ - Cà Mau hiện có nhu cầu vận tải chưa cao, điều kiện thi công khó khăn, nhu cầu vật liệu tại khu vực này hiện nay đang thiếu hụt, có khả năng sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến này được xem xét thành các dự án riêng.

Nhóm 3: Các tuyến cao tốc khác

Nhóm này gồm khoảng 860km cao tốc, trong đó:

547km đầu tư công, gồm các tuyến như Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP.HCM, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng.

313km đầu tư theo PPP, gồm các tuyến Vành đai 4 Hà Nội, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương.

Tổng mức đầu tư mở rộng nhóm này ước tính hơn 200.000 tỷ đồng.

Ưu tiên mở rộng các tuyến đang triển khai

Để nâng cao hiệu quả khai thác mạng lưới cao tốc và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng ngay các đoạn tuyến đang triển khai, đồng thời giao các địa phương đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư.

Cụ thể:

Thái Nguyên đẩy nhanh mở rộng tuyến Thái Nguyên - Chợ Mới, sớm khởi công, hoàn thành dự án bảo đảm khai thác đồng bộ toàn tuyến cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên - Cao Bằng.

Phú Thọ sớm phê duyệt dự án mở rộng Hòa Lạc - Hòa Bình, bố trí vốn ngân sách địa phương, bảo đảm khai thác đồng bộ toàn tuyến cao tốc Hà Nội - Phú Thọ - Sơn La - Điện Biên.

Cao Bằng triển khai mở rộng Đồng Đăng - Trà Lĩnh, tiếp tục rà soát phương án đầu tư mở rộng tuyến cao tốc bảo đảm quy chuẩn đường cao tốc.

Tuyên Quang, Sơn La, Phú Thọ phối hợp mở rộng tuyến Tuyên Quang - Hà Giang và Hòa Bình - Mộc Châu.

Hải Phòng thúc đẩy mở rộng tuyến đường bộ ven biển (đi trùng với cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng) bảo đảm hoàn thành, khai thác đồng bộ toàn tuyến cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng.

Đối với các tuyến đầu tư theo PPP như Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương, Vành đai 4 Hà Nội, Bộ Xây dựng đề nghị các bộ ngành và địa phương nghiên cứu phương án tài chính, cơ cấu vốn và phương án đầu tư cụ thể trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Song song đó, các cơ quan chức năng cũng sẽ đánh giá lưu lượng giao thông và hiệu quả thu phí trên các tuyến cao tốc hiện hữu để xây dựng lộ trình đầu tư hoàn chỉnh hệ thống cao tốc theo quy hoạch trong thời gian tới.