Gỡ vướng để mở rộng tiếp cận nhà ở xã hội

Cần cơ chế linh hoạt để tăng tốc phát triển nhà ở xã hội

Gỡ “điểm nghẽn”, mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở xã hội

Quá trình triển khai Luật Nhà ở 2023 đang bộc lộ một số vướng mắc trên thực tiễn, đặc biệt liên quan đến việc xác định đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội. Theo ông Nguyễn Anh Quê, Chủ tịch Tập đoàn G6, Khoản 5 Điều 76 của Luật quy định đối tượng “người thu nhập thấp tại khu vực đô thị”, song khi áp dụng vào thực tế đã phát sinh những bất cập đáng chú ý.

Cụ thể, với nhóm lao động tự do tại đô thị, việc xin xác nhận về điều kiện nhà ở và thu nhập để mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội hiện không gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, đối với lao động tự do tại khu vực nông thôn, dù có thu nhập thấp và nhu cầu thực tế, họ lại không thuộc đối tượng được quy định trong luật, dẫn đến khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ.

Ông Quê cho biết, một ví dụ điển hình là trường hợp tại dự án nhà ở xã hội CT3 Kim Chung (Hà Nội), khi người dân có hộ khẩu tại xã Mê Linh, làm nghề xe ôm tự do, không thể xin xác nhận về tình trạng nhà ở và thu nhập từ các cơ quan chức năng. Nguyên nhân là do họ không thuộc bất kỳ nhóm đối tượng nào được quy định trong Điều 76 của Luật Nhà ở 2023, dù thực tế có hoàn cảnh kinh tế khó khăn.

Theo ông Quê, tình trạng này không phải cá biệt mà đang diễn ra tại nhiều địa phương, phản ánh khoảng trống chính sách đối với nhóm lao động tự do ở nông thôn – đối tượng không thuộc diện hộ nghèo hay cận nghèo, nhưng vẫn gặp khó khăn về nhà ở.

Trong bối cảnh Chính phủ đang triển khai đề án xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030, đồng thời định hướng nâng lên 1,6 triệu căn đến năm 2035 theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, việc phát triển các dự án nhà ở xã hội tại khu vực nông thôn sẽ ngày càng gia tăng. Điều này đồng nghĩa với việc cơ hội tiếp cận nhà ở của người dân được mở rộng, song nếu không điều chỉnh chính sách, nhóm lao động tự do ở nông thôn vẫn sẽ bị “bỏ lại phía sau”.

Từ thực tế đó, ông Nguyễn Anh Quê kiến nghị sửa đổi Khoản 5 Điều 76 theo hướng mở rộng đối tượng thành “người thu nhập thấp tại khu vực đô thị, nông thôn”. Theo đánh giá của các chuyên gia, đề xuất này nếu được xem xét sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm tính bao trùm của chính sách nhà ở xã hội, đồng thời phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.

Tháo gỡ thủ tục, thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội

Bên cạnh những vướng mắc về đối tượng thụ hưởng, quá trình phát triển nhà ở xã hội cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn liên quan đến thủ tục và chi phí đầu tư. Ông Bùi Tiến Thành, Trưởng phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, việc điều chỉnh quy hoạch tại nhiều địa phương đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai các dự án.

Trong thời gian qua, nhiều địa phương tiến hành rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị. Điều này dẫn đến việc một số dự án nhà ở xã hội phải điều chỉnh theo, kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư và triển khai thực tế.

Theo ông Thành, cần nghiên cứu cơ chế linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh quy hoạch đối với các dự án nhà ở xã hội. Trong trường hợp khu đất đã phù hợp với định hướng phát triển chung, có thể xem xét cho phép triển khai sớm thay vì phải chờ hoàn tất toàn bộ quy trình điều chỉnh quy hoạch như hiện nay.

Một trong những “nút thắt” lớn khác là công tác đất đai và giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án phải trải qua các bước như giao đất, xác định nghĩa vụ tài chính, bồi thường, giải phóng mặt bằng… trong khi quy trình còn phức tạp và kéo dài. Điều này làm tăng chi phí cơ hội của doanh nghiệp và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ cung ứng nguồn cung ra thị trường.

Để khắc phục, các chuyên gia cho rằng cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, đồng thời tăng cường phân cấp cho địa phương nhằm chủ động hơn trong triển khai dự án.

Ngoài ra, áp lực chi phí đầu vào cũng đang là thách thức lớn đối với doanh nghiệp phát triển nhà ở xã hội. Giá vật liệu xây dựng biến động mạnh trong thời gian qua đã khiến tổng chi phí đầu tư tăng lên, làm giảm biên lợi nhuận vốn đã hạn chế của phân khúc này.

Ông Bùi Tiến Thành nhấn mạnh, khi xây dựng chính sách cần tính toán đến yếu tố chi phí, bảo đảm mức lợi nhuận hợp lý để tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia. Nếu thiếu cơ chế khuyến khích đủ mạnh, rất khó thu hút nguồn lực xã hội hóa vào phát triển nhà ở xã hội.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa và thu hút đầu tư, lực lượng lao động tại các khu công nghiệp, khu kinh tế và khu công nghệ cao đang gia tăng nhanh chóng, kéo theo nhu cầu nhà ở rất lớn. Do đó, việc nghiên cứu các cơ chế đặc thù để phát triển nhà ở cho công nhân và người lao động trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nhìn tổng thể, để đạt được mục tiêu phát triển hàng triệu căn nhà ở xã hội trong những năm tới, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện chính sách, tháo gỡ thủ tục đến bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Khi những “điểm nghẽn” được xử lý hiệu quả, thị trường nhà ở xã hội sẽ có cơ hội tăng tốc, góp phần hiện thực hóa mục tiêu an sinh và phát triển bền vững.