Giấy phép xây dựng tạm “cởi trói” cho dân vùng quy hoạch treo

Giấy phép xây dựng được kỳ vọng sẽ “cởi trói” cho người dân trong vùng quy hoạch treo.

“Treo” từ đời này sang đời khác

Câu chuyện về những hộ dân sống trong khu vực quy hoạch như ở Thanh Nhàn không phải là hiếm, nhất là tại các đô thị lớn như Hà Nội và Tp.HCM. Và theo quy định thì toàn bộ khu vực này sẽ không được cấp sổ đỏ cũng như giấy phép xây dựng nhà mặc dù đây là đất thổ cư được truyền từ đời này qua đời khác.

Bình thường, việc xin cấp phép xây dựng ở khu vực được phép cấp đã là khó bởi thủ tục chồng thủ tục thì với đất trong quy hoạch là không thể. Trong khi đó, có những dự án nằm trong quy hoạch đến hàng chục năm nhưng giờ vẫn chưa được thực hiện thì cái khổ mà người dân đang phải gánh chịu càng lớn.

Nằm trong khu vực quy hoạch phía Đông công viên Tuổi trẻ (Hà Nội) - bà Nguyễn Thị Hồi – khu dân cư 12 Thanh Nhàn bức xúc: “Quy hoạch này “treo” chúng tôi hơn 50 năm này rồi khiến người dân sống không ra sống. Hiện các thế hệ trong gia đình lần lượt trưởng thành và cùng chung sống tại đây theo cấp số nhân lên đã tới còn số hàng chục nhân khẩu. Bởi vậy, người có đất thì muốn chia cho con cháu để xây nhà mà ở cho đàng hoàng, rộng rãi. Nhà nào đất chật thì cũng muốn xây nhiều tầng để có đủ chỗ ở. Thế nhưng, để xin sửa chữa và xây dựng nhà ngay trên mảnh đất của mình là điều vô cùng khó khăn bởi hàng loạt đơn từ, cam kết... mà tất cả chỉ vì đất của mình nằm trong quy hoạch. Nhà nào có điều kiện và “quan hệ” thì cũng có thể xây lên tầng nhưng cũng phải chấp nhận mất khá nhiều tiền” - bà Hồi chia sẻ.

Sống trên khu đất này từ những năm 1960, ông Nguyễn Văn Thăng cho biết căn nhà đang ở rất dột nát mặc dù qua 5 lần sửa chữa. bởi vậy, cũng như nhiều người dân trong khu vực này, ông Thăng chỉ mong được xây dựng lại ngôi nhà trên mảnh đất của mình một cách “hợp pháp”.

Cởi trói bằng “giấy phép tạm”

Để đỡ thiệt thòi cho người dân nằm trong vùng đất quy hoạch, giấy phép xây dựng tạm ra đời được kỳ vọng sẽ “cởi trói” cho người dân.

Tại Luật Xây dựng sửa đổi cũng quy định cụ thể về điều kiện được cấp giấy phép xây dựng tạm và đây cũng chính là một trong những đổi mới khi sửa Luật để phù hợp với yêu cầu thực tế.

Theo đó, điều kiện chung cấp giấy phép xây dựng tạm sẽ bao gồm khu vực đã có quy hoạch chi tiết xây dựng được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt và công bố nhưng chưa thực hiện và chưa có quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Ngoài ra, công trình phải phù hợp với quy mô công trình do UBND cấp tỉnh, thành phố quy định và thời gian thực hiện quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt. Bên cạnh đó, chủ đầu tư phải có cam kết tự phá dỡ công trình khi thời hạn tồn tại của công trình ghi trong giấy phép xây dựng tạm hết hiệu lực.

Khi đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật Xây dựng sửa đổi, một số đại biểu Quốc hội đồng tình với việc yêu cầu chủ đầu tư cần cam kết tháo dỡ không phải bồi thường công trình khi nhà nước thu hồi đất hoặc thực hiện quy hoạch trước thời hạn quy định cấp phép xây dựng tạm.

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, nếu sau thời hạn quy định trong giấy phép xây dựng tạm, nhà nước không thực hiện quy hoạch thì cần bồi thường, hỗ trợ cho người dân theo quy định hiện hành.

Theo ông Hoàng Thọ Vinh - Cục phó Cục Hoạt động Xây dựng (Bộ Xây dựng), trước đó, Luật Xây dựng 2003 không có giấy phép xây dựng tạm và tại Luật sửa đổi lần này đã bổ sung điều riêng cho mục này. Theo Luật mới, giấy phép xây dựng tạm không phải là cấp cho công trình tạm nữa mà là cấp cho công trình có thời hạn. Tức là cấp cho những công trình ở những khu vực đã có quy hoạch – nơi đã được cơ quan có thẩm quyền quy hoạch nhưng vẫn chưa sử dụng. Như vậy, người dân ở những khu vực quy hoạch, tùy thời hạn lấy đất sẽ được cấp phép để cải tạo và xây dựng nhà để ở.

Tuy nhiên nhiều người dân cũng bày tỏ lo lắng về các thủ tục hành chính rườm rà khi xin cấp phép. Bởi vậy, nếu không cải cách toàn diện, lại bắt dân đi hết cửa nọ, cửa kia, từ quận xuống phường... thì sẽ khiến nhiều người quay lại cách chọn lựa “chạy ngang, chạy tắt”.

Cho dù đất nằm trong quy hoạch, nhưng trên thực tế, các hộ dân vẫn đang phải nộp 100% tiền sử dụng đất. Trong khi đó, cái “quyền” sử dụng đất của họ vẫn chưa được thực hiện theo đúng nghĩa mà vẫn mang danh “ở tạm”. Nếu chỉ vì vướng quy hoạch mà không cấp phép xây dựng dù chỉ là giấy phép xây dựng tạm thì sẽ khiến các hộ dân ở khu vực này thiệt thòi. Khi người dân vì nhu cầu quá bức bách phải tìm đến cách “làm chui” thì cũng cần có sự tiếp tay của cán bộ quản lý. Như vậy, nhà trái phép vẫn mọc lên, người dân mất tiền “đi đêm” còn đạo đức cán bộ cũng bị ảnh hưởng gây mất lòng tin của xã hội. Bởi vậy, một thủ tục dù nhỏ nhưng thấu tình đạt lý sẽ giảm bớt đi rất nhiều những tranh chấp và kiện tụng không đáng có.