Hà Nội tái cấu trúc đô thị bằng hạ tầng chiến lược

Những tín hiệu này đang thể hiện rõ qua tiến độ giải phóng mặt bằng, giải ngân đầu tư công và việc đồng loạt triển khai các dự án giao thông quy mô lớn trên địa bàn thành phố.

Hàng loạt dự án vành đai, cầu vượt sông Hồng đang được Hà Nội tăng tốc triển khai.

Tái cấu trúc không gian phát triển

Theo UBND TP Hà Nội, từ cuối năm 2025 đến nay, công tác giải phóng mặt bằng đã có nhiều chuyển biến rõ nét. Nhiều dự án trọng điểm được thúc đẩy với tốc độ cao, đặc biệt là các công trình hạ tầng chiến lược như Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, các tuyến Vành đai 2,5; 3,5 cùng loạt cây cầu vượt sông Hồng như Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Thượng Cát, Hồng Hà và Ngọc Hồi.

Cùng với tiến độ giải phóng mặt bằng, tốc độ giải ngân đầu tư công của Hà Nội cũng đang ở mức cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung cả nước. Theo thông tin tại Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 ngày 24/4, tính đến ngày 23/4, Hà Nội đã giải ngân khoảng 31.000 tỷ đồng, tương đương 25,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, trong khi tỷ lệ giải ngân bình quân của cả nước mới đạt khoảng 12,6%.

Những con số này cho thấy Hà Nội không chỉ đang thúc đẩy tiến độ thi công các công trình giao thông đơn lẻ, mà còn đặt mục tiêu tái định hình cấu trúc phát triển toàn đô thị thông qua hạ tầng.

Trong nhiều năm, cấu trúc đô thị Hà Nội vẫn mang dấu ấn của mô hình phát triển tập trung vào khu vực lõi nội đô. Áp lực dân số, giao thông, ô nhiễm và quá tải hạ tầng xã hội ngày càng lớn khiến nhu cầu tái cấu trúc không gian đô thị trở nên cấp thiết.

Theo Hội môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), quá trình tái cấu trúc hiện nay không đơn thuần là thay thế các công trình cũ bằng những dự án mới, mà sâu xa hơn là thay đổi mô hình sử dụng đất và chức năng đô thị.

Các khu tập thể cũ là ví dụ điển hình. Đây là lớp cấu trúc đô thị hình thành trong giai đoạn Hà Nội bao cấp với nhiều hạn chế về diện tích, công năng và khả năng đáp ứng nhu cầu sống hiện đại. Việc cải tạo các khu chung cư cũ vì thế không chỉ là bài toán nhà ở, mà còn là quá trình tổ chức lại không gian đô thị theo hướng hiệu quả hơn.

Song song với đó, nhiều nhà máy, kho bãi và cơ sở sản xuất trong nội thành cũng đang từng bước được dịch chuyển ra ngoài khu vực trung tâm. Đây là xu hướng từng diễn ra tại nhiều đô thị lớn trên thế giới như Seoul, Thượng Hải hay Singapore, khi quá trình đô thị hóa bước sang giai đoạn phát triển chiều sâu.

Việc di dời các cơ sở công nghiệp khỏi khu vực nội đô không chỉ giúp giảm áp lực hạ tầng và môi trường, mà còn tạo dư địa cho các chức năng đô thị mới như dịch vụ, tài chính, công nghệ, thương mại và không gian công cộng.

Các chuyên gia của VARS nhận định các tuyến vành đai và hệ thống cầu vượt sông Hồng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu trước đây, sông Hồng từng được xem như một ranh giới tự nhiên khiến sự phát triển đô thị giữa hai bờ thiếu kết nối, thì nay hàng loạt cây cầu mới đang mở ra khả năng mở rộng không gian đô thị về phía Đông và phía Bắc.

Các dự án như cầu Tứ Liên, Trần Hưng Đạo hay Ngọc Hồi không chỉ giải bài toán giao thông, mà còn tạo nền tảng cho việc hình thành các cực tăng trưởng mới. Khi kết nối hạ tầng được cải thiện, dòng vốn đầu tư, dân cư và dịch vụ cũng sẽ dịch chuyển theo.

Đây là quy luật phát triển quen thuộc của các đô thị lớn. Hạ tầng đi trước thường kéo theo quá trình tái phân bổ nguồn lực kinh tế và dân cư. Những khu vực từng nằm ở vùng ven sẽ dần trở thành các trung tâm mới nếu có lợi thế kết nối.

Hạ tầng dẫn dắt chu kỳ phát triển mới

Điểm đáng chú ý trong giai đoạn hiện nay là Hà Nội không phát triển hạ tầng theo hướng cục bộ, mà đang từng bước hình thành mạng lưới liên kết vùng có tính hệ thống hơn.

Hạ tầng giao thông chiến lược được kỳ vọng tạo động lực tái cấu trúc đô thị. Ảnh: Hanoi.gov.vn

Các tuyến vành đai không chỉ giúp giảm tải cho khu vực nội đô, mà còn đóng vai trò tái cấu trúc không gian phát triển của toàn vùng Thủ đô. Khi các tuyến đường này hoàn thiện, khả năng kết nối giữa các khu vực sẽ được cải thiện đáng kể, kéo theo sự dịch chuyển dòng vốn và hoạt động kinh tế.

VARS cho rằng, quá trình này sẽ tạo ra sự thay đổi lớn về cấu trúc thị trường bất động sản. Nếu trước đây, nguồn cung và dòng tiền chủ yếu tập trung vào khu vực lõi trung tâm, thì trong giai đoạn tới, các đô thị vệ tinh và khu vực ngoại vi sẽ có thêm cơ hội phát triển.

Thực tế cho thấy, những khu vực có lợi thế hạ tầng thường nhanh chóng hình thành các trung tâm logistics, công nghiệp công nghệ cao, đô thị dịch vụ và nhà ở quy mô lớn.

Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp đang tăng tốc nghiên cứu quỹ đất tại các khu vực nằm dọc theo tuyến Vành đai 4 và các trục giao thông mới. Không chỉ bất động sản nhà ở, các phân khúc như khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu, logistics hay thương mại dịch vụ cũng được dự báo hưởng lợi mạnh từ quá trình tái cấu trúc này.

Trong dài hạn, sự thay đổi cấu trúc đô thị sẽ tác động trực tiếp tới mô hình tăng trưởng kinh tế của Hà Nội. Khi quỹ đất nội đô ngày càng hạn hẹp, việc mở rộng không gian phát triển ra các khu vực mới là yêu cầu tất yếu để duy trì dư địa tăng trưởng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng, quá trình tái cấu trúc đô thị sẽ không thể thành công nếu chỉ dựa vào hạ tầng giao thông. Điều quan trọng hơn là cần đồng bộ với quy hoạch sử dụng đất, phát triển hạ tầng xã hội và quản lý đô thị.

Nếu chỉ mở đường nhưng thiếu hệ thống trường học, bệnh viện, giao thông công cộng hay không gian việc làm, các khu vực mới sẽ khó hình thành sức hút đủ lớn để giãn dân khỏi khu vực lõi trung tâm.

Bên cạnh đó, Hà Nội cũng đứng trước thách thức lớn về cân bằng phát triển. Việc đầu tư hạ tầng mạnh có thể kéo theo làn sóng tăng giá đất tại nhiều khu vực, tạo nguy cơ đầu cơ và phát triển thiếu kiểm soát nếu công tác quy hoạch không đi trước một bước.

Do đó, bài toán đặt ra không chỉ là phát triển nhanh, mà còn là phát triển bền vững và có kiểm soát.