Chuyên gia bàn cách khai thác không gian đô thị như một tài sản đầu tư mới

Quan điểm này được đặt ra tại tọa đàm “Không gian công cộng: Từ biểu tượng đô thị đến động lực tăng trưởng kinh tế” do Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VTV9) tổ chức ngày 23/12, với sự tham gia của các chuyên gia quy hoạch, kinh tế phát triển và đầu tư trong nước và quốc tế.

Không gian công cộng - sân chơi của người trẻ, khách du lịch và giúp phát triển kinh tế - xã hội - Ảnh: Đ.Hải

Không gian công cộng: Từ “chi phí ngân sách” sang “tài sản tạo dòng tiền”

Các diễn giả thống nhất rằng, tại nhiều đô thị toàn cầu như New York, London hay Singapore, không gian công cộng đã được tái định vị như một loại “hạ tầng mềm” có khả năng kích hoạt đầu tư tư nhân, gia tăng giá trị bất động sản và nâng cao năng suất đô thị.

Những dự án như High Line (New York) hay hệ thống không gian ven sông Clarke Quay - Boat Quay (Singapore) cho thấy, đầu tư vào không gian công cộng có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, thu hút hàng tỷ USD vốn xã hội hóa, đồng thời hình thành các cực tăng trưởng mới cho kinh tế đô thị.

Đặt trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh, các chuyên gia cho rằng thành phố vẫn còn dư địa lớn để khai thác các “khoảng trống đô thị”, đặc biệt là hệ thống sông ngòi - kênh rạch, các không gian ven giao thông công cộng và các khu đất công chưa được sử dụng hiệu quả.

Kiến trúc sư Steven Townsend - Giám đốc điều hành Studio Urban Design, người từng tham gia quy hoạch Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, TP. Thủ Đức cũ và công tác tái thiết không gian đô thị tại khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh, cho rằng không gian công cộng trong đô thị hiện đại cần được thiết kế đa chức năng, tích hợp chặt chẽ với quy hoạch sử dụng đất, giao thông công cộng và các hoạt động kinh tế - xã hội.

Theo các diễn giả, một quảng trường, công viên hay không gian ven sông nếu được quy hoạch đúng sẽ trở thành “mỏ neo” thu hút các dự án thương mại, dịch vụ và sáng tạo xung quanh.

Trong khi đó, kiến trúc sư David Ching - chuyên gia quy hoạch và phát triển đô thị với nhiều kinh nghiệm tại Singapore, hiện nay giữ vị trí là Phó Chủ tịch Janus Capital Việt Nam, có một bài trình bày về kinh nghiệm phải gắn không gian công cộng với mô hình phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD), cũng như các cơ chế hợp tác công - tư. Điều này giúp Nhà nước giảm gánh nặng ngân sách, đồng thời tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia đầu tư, vận hành và khai thác hiệu quả.

Không gian công cộng và bài toán thu hút dòng vốn dài hạn

Dưới góc nhìn kinh tế, TS. Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam, phân tích rằng đầu tư cho không gian công cộng chính là đầu tư cho chất lượng sống, sức khỏe và năng suất lao động - những yếu tố ngày càng được các nhà đầu tư quốc tế coi trọng khi lựa chọn điểm đến.

Các đô thị thiếu không gian công cộng chất lượng cao sẽ đối mặt với chi phí xã hội lớn trong dài hạn, từ y tế, môi trường đến nguy cơ “chảy máu chất xám”. Ngược lại, những thành phố đáng sống thường có khả năng giữ chân nhân lực chất lượng cao và thu hút dòng vốn đầu tư bền vững.

Bên cạnh đó, ông Sử Ngọc Khương - Giám đốc cấp cao Bộ phận Đầu tư Savills Việt Nam, nhận định rằng các đô thị sở hữu hệ thống không gian công cộng chất lượng thường có giá trị bất động sản bền vững hơn, thu hút dòng vốn dài hạn và gia tăng uy tín thị trường trong các thương vụ M&A quốc tế.

Theo đó, nhiều giải pháp được các chuyên gia đề xuất nhằm khai thác không gian đô thị TP. Hồ Chí Minh theo hướng đầu tư hiệu quả, như phát triển các trục không gian công cộng ven sông gắn với thương mại - dịch vụ; áp dụng cơ chế hợp tác công - tư (PPP) và điều tiết giá trị đất tăng thêm để tái đầu tư cho hạ tầng công cộng; tận dụng các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98 để thí điểm mô hình quản lý, khai thác không gian công cộng linh hoạt hơn.

Các chuyên gia cho rằng, nếu được đầu tư và quản trị đúng cách, không gian công cộng sẽ không chỉ đóng vai trò “khoảng thở” cho đô thị, mà còn trở thành một loại tài sản chiến lược, góp phần định hình năng lực cạnh tranh và động lực tăng trưởng dài hạn của TP. Hồ Chí Minh.