TPHCM - Đồng Nai : Sức mạnh không chỉ nhân đôi

Thực tế, Đồng Nai đã hội tụ đầy đủ điều kiện của một cực tăng trưởng quốc gia. Năm 2025, GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) của tỉnh tăng 9,63%, đứng thứ 7 cả nước. Quy mô GRDP đạt khoảng 678.000 tỷ đồng, thu ngân sách vượt 102.000 tỷ đồng, xếp thứ 4 cả nước (chỉ sau Hà Nội, TPHCM và TP Hải Phòng). Đặc biệt, Đồng Nai là một trong số ít địa phương tự cân đối ngân sách, không nhận trợ cấp từ Trung ương. Với quy mô kinh tế, nguồn lực tài chính, năng lực tự chủ và dư địa phát triển như vậy, Đồng Nai đã thực sự bước vào ngưỡng của một đô thị cấp vùng.

Song, có một thực trạng là cơ cấu kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào sản xuất công nghiệp gia công, với khối đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm 75%-85% kim ngạch xuất khẩu. Trong khi đó, khu vực dịch vụ chỉ chiếm 26,42% GRDP, thấp hơn đáng kể so với các thành phố trực thuộc Trung ương hiện nay. Đây là khoảng cách thực chất giữa “điều kiện công nghiệp” và “đặc trưng đô thị” mà TP Đồng Nai cần vượt qua sau khi được thành lập.

Trong không gian vùng, Đồng Nai có mối quan hệ cộng sinh với TPHCM, vốn đã được Trung ương phân vai chiến lược: TPHCM là trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo; Đồng Nai là trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị sân bay gắn với cửa ngõ quốc tế Long Thành. Tuy nhiên, sự “cộng sinh” này vẫn đang bất cân xứng về thể chế. Chênh lệch về thẩm quyền khiến việc điều phối vùng chưa đồng bộ, dẫn đến tình trạng TPHCM “kéo” nhiều hơn Đồng Nai “đẩy”. Không ít dự án liên kết bị ách tắc ngay tại ranh giới hành chính do cơ chế phối hợp chưa tương đồng.

Do đó, việc nâng cấp Đồng Nai lên thành phố trực thuộc Trung ương sẽ trao thẩm quyền tương xứng để cùng TPHCM đồng cấp điều phối quy hoạch vùng, đồng bộ hóa cơ chế tài chính - ngân sách - đầu tư - đất đai - quy hoạch - đô thị - môi trường - điều mà mô hình tỉnh hiện nay khó thực hiện được. Một điểm đáng chú ý khác là trên trục TPHCM - Đồng Nai đang hình thành một tổ hợp hạ tầng chiến lược quy mô lớn. Từ mạng lưới đường bộ, đường sắt liên vùng đến cụm cảng hàng không Long Thành - Tân Sơn Nhất, cùng hệ thống cảng biển Cái Mép - Thị Vải và định hướng khu thương mại tự do Long Thành, tất cả tạo nên nền tảng quan trọng để khu vực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh logistics.

Thực tế, phần lớn các dự án này vẫn đang trong quá trình triển khai, nhiều dự án còn dở dang hoặc mới ở giai đoạn quy hoạch. Nhiều dự án trọng điểm tại Đồng Nai đang đối mặt với khó khăn thực tế về giá vật liệu xây dựng biến động mạnh, tiến độ giải phóng mặt bằng chậm và giải ngân vốn đầu tư công chưa đạt yêu cầu. Nếu không có cơ chế tháo gỡ đặc thù đi kèm với việc thành lập thành phố, rủi ro là “đại công trường kết nối” sẽ kéo dài hàng thập niên.

Ở tầm nhìn dài hạn, việc nâng cấp Đồng Nai là điều kiện cần để hình thành siêu đô thị TPHCM - Đồng Nai cạnh tranh tầm khu vực. Khi TPHCM và Đồng Nai được tổ chức thành một cực tăng trưởng hai trung tâm (twin-hub city-region), chúng ta sẽ có một thực thể kinh tế với quy mô GRDP hợp nhất ước đạt khoảng 3,7 triệu tỷ đồng, đóng góp hơn 28% GDP cả nước, thu hút trên một nửa tổng vốn FDI và chiếm tỷ trọng xuất khẩu rất lớn của toàn quốc.

Mô hình đa trung tâm, đa cực tăng trưởng với 4 hành lang chiến lược (trục hàng không - cảng biển - logistics - dịch vụ hiện đại; trục kết nối công nghiệp, nông nghiệp, du lịch sinh thái, năng lượng; trục cửa khẩu, biên mậu, logistics xuyên biên giới; và liên kết hàng không - cảng biển - cao nguyên - duyên hải) sẽ bổ sung hoàn hảo cho định vị của TPHCM là trung tâm tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo, tạo thành cấu trúc 2 động cơ song hành: TPHCM giữ vai trò “bộ não” tài chính - tri thức, Đồng Nai là “trái tim” sản xuất - logistics - cửa ngõ quốc tế.

Để tiềm năng này trở thành hiện thực, Đồng Nai cần có thẩm quyền điều phối tương xứng và cơ chế tài chính - đầu tư phù hợp để hấp thụ các dự án quy mô lớn theo định hướng đô thị sân bay, đô thị TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), đô thị thông minh. Khi hội đủ các cơ chế đặc thù, vượt trội, đồng bộ và tương thích với TPHCM, đó sẽ là điều kiện tiên quyết để không gian phát triển của hai địa phương thực sự liên thông.