Muốn làm toa tàu, ray thép cho đường sắt quốc gia? Phải vượt qua 8 tiêu chí này

Ba nhóm sản phẩm trọng điểm được Nhà nước đặt hàng

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 4/2026/NĐ-CP quy định việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam tham gia cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt.

Nghị định này quy định việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ, đặt hàng cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt thuộc chương trình, dự án mua sắm, đầu tư xây dựng đường sắt sử dụng ngân sách Nhà nước, không bao gồm ngân sách nhà nước từ nguồn kinh phí chi thường xuyên.

8 tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt

Theo quy định, một số nhóm sản phẩm trọng điểm sẽ được Nhà nước giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng, gồm:

- Sản xuất, lắp ráp phương tiện giao thông đường sắt

- Sản xuất ray, ghi, phụ kiện liên kết

- Sản xuất, chế tạo hệ thống cấp điện sức kéo đường sắt

Đây đều là những cấu phần cốt lõi, có giá trị lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến tính chủ động của ngành đường sắt quốc gia.

Các tiêu chí cụ thể ra sao?

Đáng chú ý, Nghị định đưa ra 8 nhóm tiêu chí với yêu cầu khá chặt chẽ đối với các tổ chức, doanh nghiệp muốn tham gia cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt.

Trước hết, doanh nghiệp phải có chức năng, ngành nghề kinh doanh phù hợp, đồng thời không trong tình trạng giải thể, phá sản hay mất khả năng thanh toán.

Sản xuất ray, ghi, phụ kiện liên kết là một trong những nhóm sản phẩm trọng điểm sẽ được Nhà nước giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng

Năng lực tài chính

Về năng lực tài chính, yêu cầu đặt ra không hề thấp: doanh nghiệp phải có giá trị tài sản ròng không âm trong năm tài chính gần nhất, đủ khả năng thu xếp vốn chủ sở hữu và huy động các nguồn vốn hợp pháp để thực hiện nhiệm vụ.

Cụ thể, doanh nghiệp thành lập từ 3 năm trở lên phải có doanh thu bình quân tối thiểu 8.000 tỷ đồng/năm trong 3 năm gần nhất; với doanh nghiệp thành lập dưới 3 năm, vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng là điều kiện bắt buộc.

Với nhà cung cấp có vốn đầu tư nước ngoài, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư trong nước phải trên 35% vốn điều lệ.

Cơ sở vật chất

Không chỉ dừng ở tài chính, nghị định còn yêu cầu cao về cơ sở vật chất và công nghệ. Doanh nghiệp phải có đủ nhà xưởng, kho bãi, máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất - thử nghiệm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Trong đó ưu tiên lựa chọn nhà cung cấp có cơ sở đào tạo, cơ sở nghiên cứu và phát triển dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt hiện đại, phù hợp với nhiệm vụ được giao hoặc đặt hàng.

Về nhân sự, doanh nghiệp phải sở hữu đội ngũ chuyên gia, cán bộ kỹ thuật và người lao động có trình độ, tay nghề, năng lực quản lý đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Bên cạnh đó là kinh nghiệm thực tế: đã từng thực hiện ít nhất một nhiệm vụ hoặc dự án tương tự, hoặc có thỏa thuận hợp tác với đối tác có kinh nghiệm. Nếu đối tác là doanh nghiệp nước ngoài, phải có cam kết chuyển giao công nghệ toàn bộ hoặc một phần theo quy định pháp luật.

Một điểm nhấn quan trọng khác là cam kết nội địa hóa. Doanh nghiệp phải có kế hoạch cụ thể, bảo đảm tỷ lệ nội địa hóa tăng dần theo thời gian, phù hợp với lộ trình do Bộ Công Thương công bố. Đồng thời, phải chứng minh năng lực tiếp nhận chuyển giao công nghệ, bảo đảm tiến độ, chất lượng, cũng như có chính sách bảo hành, bảo trì, hỗ trợ lâu dài.

Chất lượng sản phẩm

Về chất lượng, sản phẩm phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo yêu cầu của cơ quan giao nhiệm vụ; có quy trình kiểm soát chất lượng và chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy. Đối với sản phẩm sản xuất lần đầu, doanh nghiệp phải cam kết hoàn tất các chứng nhận khi bàn giao, tự chi trả toàn bộ chi phí thử nghiệm, chứng nhận.

Chi phí và giá cả

Về chi phí và giá cả, doanh nghiệp bảo đảm giá cả cạnh tranh, công khai, minh bạch và không vượt dự toán dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Trước đó, tại Hội nghị gặp mặt đại diện doanh nghiệp, doanh nhân tiêu biểu toàn quốc ngày 13/10/2025, ông Trần Đình Long, Chủ tịch Hòa Phát từng kiến nghị với những sản phẩm trong nước đã sản xuất được và đáp ứng đủ nhu cầu, các dự án, chương trình đầu tư của Nhà nước cần đặc biệt ưu tiên sử dụng hàng nội địa. Theo ông, đây vừa là cách hỗ trợ doanh nghiệp Việt, vừa là hành động cụ thể thực hiện chủ trương “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang tăng tốc đầu tư, mở rộng sản xuất để tham gia các chương trình quốc gia như xây dựng nhà ở xã hội, phát triển hạ tầng, nhà ở cho công nhân, sinh viên, Hòa Phát cũng bày tỏ mong muốn Chính phủ có thêm cơ chế đặt hàng, đấu thầu minh bạch, đồng thời ưu tiên hàng Việt trong các dự án lớn.