Đại biểu Quốc hội cảnh báo tình trạng đua nhau ưu đãi thu hút nhà đầu tư bất động sản

Phân biệt rõ bản chất giữa ưu đãi và hỗ trợ

Sáng 27/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi). Góp ý về ưu đãi đầu tư và hỗ trợ đầu tư tại Điều 14, đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân (TP.HCM) cho rằng, điều 14 đã xác lập hai công cụ chính sách quan trọng là ưu đãi đầu tư và hỗ trợ đầu tư, tạo khung pháp lý cho các hình thức khuyến khích doanh nghiệp. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, điều khoản này cần được hoàn thiện theo ba hướng.

Thứ nhất, phân biệt rõ bản chất giữa ưu đãi và hỗ trợ.

Theo bà, ưu đãi đầu tư là cơ chế “giảm gánh nặng”, chủ yếu thông qua thuế, đất đai. Hỗ trợ đầu tư là cơ chế “tăng năng lực” như đào tạo nhân lực, hạ tầng, nghiên cứu phát triển.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân (TP.HCM). Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

“Dự thảo hiện nay chưa phân định rạch ròi hai công cụ này, dễ dẫn đến tình trạng các địa phương áp dụng ưu đãi trùng lặp hoặc hỗ trợ thiếu cơ sở. Đại biểu đề nghị tách rõ phạm vi áp dụng, tiêu chí và điều kiện của từng công cụ để bảo đảm đồng bộ chính sách”, bà Trân đề xuất.

Thứ hai, cần có giới hạn trần ưu đãi.

Chỉ rõ tình trạng nhiều năm qua, Việt Nam chứng kiến tình trạng “đua nhau” ưu đãi để thu hút nhà đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, dệt may, lắp ráp đơn giản, đại biểu cho rằng, điều này làm xói mòn nguồn thu ngân sách nhưng không tạo giá trị gia tăng tương xứng.

Vì vậy, bà Trân đề nghị Điều 14 nên bổ sung quy định về ngưỡng tối đa đối với một số loại ưu đãi, đồng thời yêu cầu đánh giá tác động trước khi trao ưu đãi để bảo đảm kỷ luật tài khóa.

Thứ ba, bổ sung nguyên tắc gắn ưu đãi - hỗ trợ với hiệu quả thực.

Bà Trân đề nghị làm rõ nguyên tắc: “Ưu đãi đầu tư và hỗ trợ đầu tư phải gắn với cam kết và kết quả thực hiện của nhà đầu tư; trường hợp không đạt yêu cầu, cơ quan nhà nước có quyền điều chỉnh, thu hồi hoặc yêu cầu bồi hoàn”.

Đề xuất thiết lập khung pháp lý cho các ưu đãi đặc biệt

Cùng quan điểm, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh) nhận định rằng dự thảo lần này tiếp tục thể hiện tinh thần cải cách mạnh mẽ, đặc biệt trong việc tách bạch rõ ràng giữa ưu đãi đầu tư và hỗ trợ đầu tư, qua đó giúp các công cụ chính sách trở nên minh bạch, tránh tình trạng lẫn lộn.

Bà cũng nhấn mạnh việc bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ mới, phù hợp với xu hướng phát triển bền vững như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và trung hòa carbon. Đồng thời, thiết lập khung pháp lý cho các ưu đãi đặc biệt, nhằm thu hút các dự án chiến lược có tầm ảnh hưởng lớn.

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Tuy nhiên, theo đại biểu, trong nhiều năm qua, chính sách ưu đãi đầu tư chủ yếu tập trung vào: Thuế thu nhập doanh nghiệp; Thuế nhập khẩu; Miễn, giảm tiền thuê đất, khấu hao nhanh….Đây là các ưu đãi cần thiết nhưng hiện nay không còn tạo lợi thế cạnh tranh, nhất là khi nhiều nước trong khu vực cũng đang sử dụng công cụ tương tự.

“Trong khi đó, xu hướng quốc tế đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các ưu đãi phi tài chính, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao. Tuy nhiên, chúng ta hiện đang thiếu các ưu đãi phi tài chính này, chẳng hạn như: ưu tiên tiếp cận dữ liệu số, cơ sở dữ liệu công - yếu tố cốt lõi trong kinh tế số; cơ chế sandbox cho các mô hình kinh doanh mới, đặc biệt trong AI, fintech và năng lượng mới; tín dụng thuế R&D,.. Những chính sách này phù hợp với chiến lược cạnh tranh của Việt Nam trong các lĩnh vực bán dẫn, AI, công nghệ sinh học và chuyển đổi số”, bà Dung nhấn mạnh.

Mặt khác, bà Dung cho rằng, hiện nay cũng đang thiếu cơ chế ưu đãi theo kết quả thực hiện. Bà Dung cho rằng, hiện nay cơ chế ưu đãi vẫn chủ yếu được cấp dựa trên điều kiện đăng ký ban đầu mà không gắn kết với kết quả thực hiện của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp FDI (đầu tư trực tiếp nước ngoài) vẫn kê khai lỗ kéo dài nhưng vẫn tiếp tục hưởng ưu đãi thuế, trong khi tình trạng chuyển giá lại rất khó kiểm soát.

Vì vậy, việc sửa đổi Luật lần này, đại biểu đề nghị cần định hướng rõ ưu đãi phải chọn lọc - hỗ trợ phải thực chất.

Cụ thể, bà kiến nghị cần bổ sung các chỉ số đánh giá để quyết định việc tiếp tục duy trì ưu đãi, bao gồm: tỷ lệ nội địa hóa, chi phí cho nghiên cứu và phát triển (R&D), số lượng lao động chất lượng cao được đào tạo, sản phẩm công nghệ mới được thương mại hóa và việc áp dụng năng lượng sạch trong quá trình sản xuất. Bà nhấn mạnh rằng chỉ khi doanh nghiệp đáp ứng được các chỉ số này, họ mới đủ điều kiện để tiếp tục nhận ưu đãi.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề xuất bổ sung cơ chế hậu kiểm định kỳ hàng năm để đảm bảo tính hiệu quả của các chính sách ưu đãi. Nếu doanh nghiệp không đạt được các chỉ số cam kết, cơ quan nhà nước cần có quyền thu hồi ưu đãi. Ngoài ra, đại biểu cũng kiến nghị việc bổ sung quy định về việc đánh giá hằng năm đối với các doanh nghiệp hưởng ưu đãi và thu hồi nếu không đạt được cam kết.

Cuối cùng, bà Dung cũng yêu cầu rà soát các quy định về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư để tránh xung đột với các pháp luật khác như Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp, Luật Đất đai và Luật Ngân sách.

Cơ chế đặc biệt thì phải có tiêu chí đặc biệt

Đại biểu Hà Sỹ Đồng (Quảng Trị) nhận định điều 15 đến điều 18 về ưu đãi và ưu đãi đặc biệt là xương sống của chính sách thu hút đầu tư. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh rằng nếu ưu đãi lớn mà không kèm điều kiện chuyển giao công nghệ thì Việt Nam mãi chỉ làm công xưởng.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Mặc dù dự thảo đã có bước tiến khi quy định ưu đãi đặc biệt đối với dự án có vốn từ 3.000 đến 6.000 tỷ đồng nhưng chưa ràng buộc cam kết chuyển giao công nghệ.

Ông Hà Sỹ Đồng đề nghị bổ sung điều kiện tối thiểu, đó là dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt phải chuyển giao công nghệ đạt cấp độ 2 trở lên và đào tạo ít nhất 200 lao động bậc cao cho Việt Nam mỗi năm. Nếu không hoàn thành cam kết, đề xuất thu hồi ưu đãi và có thể xử lý phải bồi hoàn gấp đôi số tiền ưu đãi đã được hưởng.

Về Thủ tục đầu tư đặc biệt, đại biểu Hà Sỹ Đồng nhận định đây là một đột phá thực sự.

Theo đó, dự án trong khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế có thể được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trong 15 ngày, không phải xin chủ trương, không xin giấy phép xây dựng, không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường ban đầu. Đại biểu đồng tình với nội dung này vì trong khu kinh tế, khu công nghiệp đã có giấy phép chung.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh cơ chế đặc biệt thì phải có tiêu chí đặc biệt, nếu không quy định tiêu chí lựa chọn dự án, điều khoản này dễ bị lạm dụng. Đại biểu đề nghị bổ sung điều kiện chỉ áp dụng cho dự án công nghệ ưu tiên quốc gia như bán dẫn, trung tâm dữ liệu AI, năng lượng tái tạo; quy mô vốn đầu tư tối thiểu 50 triệu USD trở lên. Đồng thời, cần quy định trách nhiệm người đứng đầu nếu xử lý chậm.