Chi phí leo thang, doanh nghiệp xoay xở đủ cách để giữ guồng vận hành

Chi phí "đội" hàng tỷ đồng, áp lực lan rộng

Giá xăng dầu liên tục tăng mạnh trong các kỳ điều hành gần đây không chỉ đẩy chi phí đầu vào lên cao mà còn bộc lộ rõ những "điểm nghẽn" trong vận hành của nhiều doanh nghiệp. Từ vận tải hành khách, logistics đến xây dựng, sản xuất, một bức tranh chung đang hiện ra: dòng tiền căng thẳng và nguy cơ gián đoạn hoạt động ngày càng hiện hữu.

Tác động rõ nét nhất của đà tăng giá xăng dầu nằm ở nhóm doanh nghiệp vận tải – nơi nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí.

Anh N.H., đại diện Công ty TNHH Việt Tân Phát – đơn vị khai thác tuyến TP.HCM đi các tỉnh Tây Nguyên – cho biết, doanh nghiệp hiện vận hành khoảng 100 xe giường nằm và limousine, với mức tiêu thụ trung bình 1.800–2.500 lít dầu/xe/tháng.

"Tính tổng thể, mỗi tháng doanh nghiệp tiêu thụ khoảng 180.000–250.000 lít dầu. Chỉ cần giá dầu tăng 1.000 đồng/lít, chi phí đã tăng thêm 180–250 triệu đồng/tháng", anh H. nói.

Với đợt điều chỉnh giá gần đây, chi phí nhiên liệu của doanh nghiệp này ước tính tăng thêm hơn 1–1,5 tỷ đồng mỗi tháng – một con số "rất lớn" trong bối cảnh lượng khách vẫn chưa phục hồi hoàn toàn.

Áp lực không chỉ đến từ chi phí, mà còn nằm ở khả năng chuyển tải chi phí sang giá vé. Theo anh H., vận tải hành khách đặc biệt nhạy cảm về giá:

"Khách chủ yếu là người lao động, sinh viên. Nếu tăng giá mạnh, lượng khách có thể giảm ngay lập tức".

Đặc thù tuyến đường dài 300–600 km, đi qua nhiều đèo dốc khiến mức tiêu hao nhiên liệu cao, trong khi thời gian quay vòng xe dài, càng làm giảm hiệu suất khai thác.

Ở phân khúc vận tải hàng hóa, áp lực cũng không kém phần nặng nề. Đại diện một doanh nghiệp vận tải container tại phía Nam cho biết, đội xe 80–100 đầu kéo của đơn vị tiêu thụ khoảng 300.000–350.000 lít dầu mỗi tháng.

"Chỉ cần giá dầu tăng thêm 1.000 đồng/lít, chi phí đã đội lên khoảng 300–350 triệu đồng/tháng", vị này tính toán.

Với các doanh nghiệp logistics quy mô lớn, con số còn "khủng" hơn. Một đơn vị cho biết lượng tiêu thụ nhiên liệu có thể lên tới 500.000–700.000 lít/tháng vào mùa cao điểm. Đợt tăng giá vừa qua khiến chi phí nhiên liệu tăng thêm "vài tỷ đồng mỗi tháng", trực tiếp ăn mòn lợi nhuận.

Không chỉ giá cao, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung lại là rủi ro âm ỉ nhưng có thể gây đứt gãy hoạt động.

Tại lĩnh vực xây dựng, ông Trần Hà Đạo, đại diện Công ty TNHH Đầu tư xây dựng DACINCO – đơn vị vận hành khoảng 200 xe chuyên chở vật liệu phục vụ dự án khu bay tại Cảng hàng không Phù Cát – cho biết, doanh nghiệp đang phải đối mặt với cả hai vấn đề: giá tăng và nguồn cung thiếu ổn định.

"Doanh nghiệp vẫn duy trì hoạt động nhờ lượng nhiên liệu dự trữ. Tuy nhiên, chỉ trong vài ngày tới, nguy cơ gián đoạn là rất rõ khi nguồn cung từ các đơn vị cung cấp chưa thể đảm bảo", ông Đạo chia sẻ.

Theo ông, việc dự trữ xăng dầu chỉ là giải pháp tạm thời. Khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn, ngay cả các đối tác lâu năm cũng không thể đảm bảo cung cấp ổn định.

Tình trạng này đặc biệt đáng lo ngại với các dự án hạ tầng quy mô lớn, nơi tiến độ thi công phụ thuộc trực tiếp vào năng lực vận chuyển vật liệu. Chi phí tăng đã là một vấn đề, nhưng nếu thiếu nhiên liệu, rủi ro chậm tiến độ, đội vốn là hoàn toàn có thể xảy ra.

Doanh nghiệp xoay xở giữ nhịp vận hành

Tuy nhiên, thay vì "đứng yên chịu trận", nhiều doanh nghiệp đang chủ động xoay xở bằng hàng loạt giải pháp linh hoạt – từ tối ưu vận hành, tái cấu trúc chi phí đến đàm phán lại hợp đồng, thậm chí chấp nhận giảm lợi nhuận để duy trì guồng quay sản xuất – kinh doanh.

Một trong những hướng đi phổ biến là tối ưu hóa vận hành. Các doanh nghiệp vận tải tăng cường kiểm soát lộ trình, giảm quãng đường rỗng, nâng tỷ lệ lấp đầy chuyến xe.

"Chúng tôi rà soát lại toàn bộ tuyến chạy, hạn chế xe chạy rỗng, kết hợp gom hàng hai chiều để giảm chi phí nhiên liệu trên mỗi chuyến", đại diện một doanh nghiệp logistics cho biết.

Song song, đầu tư phương tiện tiết kiệm nhiên liệu cũng được thúc đẩy, dù cần thời gian và vốn lớn. Một số doanh nghiệp bắt đầu chuyển sang xe tiêu hao thấp hoặc thử nghiệm xe điện ở các tuyến ngắn.

Ở khía cạnh tài chính – thương mại, nhiều doanh nghiệp đã đàm phán lại hợp đồng để bổ sung điều khoản phụ phí nhiên liệu, chia sẻ rủi ro với khách hàng.

"Khi giá xăng dầu tăng, chúng tôi buộc phải làm việc lại với khách hàng, đề xuất điều chỉnh giá cước theo số lượng và khoảng cách. Nếu không, doanh nghiệp không thể duy trì hoạt động", ông Châu Quốc Nhật, Giám đốc một doanh nghiệp vận tải tại Huế cho biết.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc tăng giá cước không dễ dàng khi khách hàng cũng chịu áp lực chi phí và có xu hướng cắt giảm đơn hàng.

Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp buộc phải chấp nhận giảm biên lợi nhuận để giữ khách.

"Giá nhiên liệu có thể tăng 30–40%, nhưng doanh nghiệp chỉ dám tăng giá dịch vụ khoảng 10–20%. Phần còn lại phải tự gánh", ông Lê Tấn Thanh Tùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Vitraco chia sẻ.

Ngoài ra, tái cấu trúc chi phí cũng đang được xem là giải pháp bắt buộc. Các doanh nghiệp tiến hành rà soát toàn bộ chi phí gián tiếp như quản lý, vận hành, khấu hao không hiệu quả.

"Lương tài xế, bảo trì xe là chi phí cứng, không thể cắt. Nhưng các chi phí gián tiếp thì phải siết lại để bù đắp phần nhiên liệu tăng", một doanh nghiệp cho biết.

Dù chủ động xoay xở, nhiều doanh nghiệp cho rằng các giải pháp nội tại chỉ mang tính ngắn hạn. Để giảm áp lực bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính sách.

Các kiến nghị tập trung vào một số nhóm giải pháp chính: giảm, giãn thuế phí trong giá xăng dầu; điều hành linh hoạt quỹ bình ổn để hạn chế biến động mạnh; xây dựng cơ chế phụ phí nhiên liệu minh bạch; hỗ trợ tín dụng ngắn hạn giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền; thậm chí ưu tiên nguồn cung trong nước trong một số thời điểm.

Theo ông Lê Tấn Thanh Tùng, yếu tố then chốt vẫn là công tác điều hành, bình ổn giá xăng dầu nhằm giảm bớt áp lực chi phí cho doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, các giải pháp như tối ưu vận hành hay cắt giảm chi phí chủ yếu mang tính "chống đỡ" trong ngắn hạn. Nếu giá xăng dầu tiếp tục biến động mạnh hoặc nguồn cung không ổn định, dư địa để doanh nghiệp tiếp tục "gồng mình" sẽ ngày càng thu hẹp.

Trong bối cảnh chi phí nhiên liệu có thể chiếm tới 30–40% tổng chi phí vận hành, mọi biến động đều có thể nhanh chóng "ăn mòn" lợi nhuận, thậm chí đẩy doanh nghiệp vào tình trạng thua lỗ.

Áp lực hiện tại cũng đang buộc doanh nghiệp thay đổi từ cách vận hành đến tư duy quản trị chi phí. Tuy nhiên, để những thay đổi này trở thành nền tảng cạnh tranh dài hạn, thay vì chỉ là giải pháp tình thế, rất cần một môi trường chính sách ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo.