Cảnh báo lừa đảo “suất nội bộ” nhà ở xã hội

Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Bắc Ninh mới đây phát đi cảnh báo về tình trạng lừa đảo trong giao dịch mua nhà ở xã hội, đặc biệt dưới hình thức hứa hẹn “suất nội bộ”, “suất ngoại giao”. Đây là loại hình nhà ở được Nhà nước hỗ trợ nhằm giúp người thu nhập thấp tiếp cận chỗ ở với mức giá phù hợp, song cũng trở thành mục tiêu bị lợi dụng để trục lợi.

Nhà ở xã hội là phân khúc có nhu cầu lớn nhưng dễ bị lợi dụng để lừa đảo.

“Suất nội bộ” không tồn tại trong quy trình pháp lý

Theo cơ quan công an, một trong những thủ đoạn phổ biến là các môi giới tự nhận có quan hệ với chủ đầu tư hoặc cơ quan xét duyệt, cam kết giúp khách hàng mua được nhà mà không cần trải qua quy trình xét duyệt hoặc được ưu tiên trúng suất. Để tạo lòng tin, các đối tượng ký hợp đồng tư vấn pháp lý hoặc hợp đồng hỗ trợ hồ sơ, yêu cầu người mua nộp tiền đặt cọc hoặc phí tư vấn lên tới hàng trăm triệu đồng.

Trên thực tế, các môi giới này vẫn thực hiện việc nộp hồ sơ theo quy trình thông thường. Nếu người mua trúng suất thông qua bốc thăm, đối tượng sẽ giữ lại khoản tiền chênh lệch. Ngược lại, nếu không trúng, nhiều trường hợp không hoàn trả tiền hoặc cố tình trì hoãn, chiếm đoạt tài sản. Điều này cho thấy các “suất nội bộ” hay “suất ngoại giao” thực chất không tồn tại, bởi việc xét duyệt và phân bổ nhà ở xã hội phải tuân thủ quy định pháp luật.

Một thủ đoạn khác là cam kết giao nhà nhanh chóng mà không cần xét duyệt hoặc không cần đáp ứng điều kiện pháp lý. Trong khi đó, quy trình xét duyệt hồ sơ mua nhà ở xã hội thường kéo dài từ 30 đến 60 ngày và phải đáp ứng các tiêu chí cụ thể về thu nhập, tình trạng nhà ở và hộ khẩu thường trú. Vì vậy, bất kỳ lời hứa nào về việc “chạy suất” nhanh đều tiềm ẩn dấu hiệu lừa đảo.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, chính sách nhà ở xã hội vốn mang tính an sinh đang bị kéo trệch khỏi mục tiêu ban đầu, với sự xuất hiện của các hiện tượng như hồ sơ gian dối, mua bán trái phép, môi giới nhận lo hồ sơ hoặc quảng cáo “suất ngoại giao”. Khi chính sách hỗ trợ bị đưa vào các giao dịch mang tính mua bán, cơ hội tiếp cận nhà ở của nhóm thu nhập thấp có nguy cơ bị bóp méo.

Bộ Xây dựng đã có văn bản yêu cầu các địa phương ngăn chặn tình trạng rao bán suất nhà ở xã hội, thu tiền giữ chỗ và các hình thức môi giới trá hình. Đồng thời, các dự án phải công khai thông tin tối thiểu 30 ngày trước khi tiếp nhận hồ sơ, bao gồm số lượng căn hộ, giá bán và tiêu chí xét duyệt, cũng như tăng cường hậu kiểm. Trường hợp phát hiện người mua không đúng đối tượng, căn hộ phải bị thu hồi theo quy định.

Minh bạch quy trình để bảo vệ người mua

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty Luật HPVN cho biết, việc thu tiền giữ chỗ hoặc bán suất ưu tiên là biểu hiện trục lợi chính sách.

Người mua cần nộp hồ sơ trực tiếp cho chủ đầu tư để tránh rủi ro mất tiền oan.

“Nhà ở xã hội có tiêu chí rất rõ về đối tượng được mua và cơ chế phân phối. Pháp luật không thừa nhận và không cho phép bất kỳ loại ‘suất nội bộ’ hay ‘suất ngoại giao’ nào”, ông Hiệp nhấn mạnh.

Theo ông Hiệp, tùy tính chất vụ việc, các hành vi này có thể bị xử phạt hành chính theo quy định về nhà ở và kinh doanh bất động sản. Nếu có yếu tố gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, hành vi còn có thể bị xem xét dưới góc độ lừa đảo. Trường hợp chủ đầu tư buông lỏng quản lý hoặc để xảy ra việc thu tiền trái phép trong phạm vi dự án, trách nhiệm liên quan cũng cần được xem xét.

Để ngăn chặn tình trạng này, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần chủ động xác minh pháp lý dự án thông qua cơ quan quản lý xây dựng địa phương, làm việc trực tiếp với chủ đầu tư và chỉ ký hợp đồng có đầy đủ giá trị pháp lý. Người mua không nên chuyển tiền khi chưa có hợp đồng hợp pháp và cần hiểu rằng việc xét duyệt nhà ở xã hội phải tuân theo quy trình chính thức, không có ngoại lệ.

Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ bị lừa đảo, người dân cần thu thập đầy đủ chứng cứ như hợp đồng, biên lai, tin nhắn và nhanh chóng tố giác tới cơ quan công an hoặc cơ quan chức năng liên quan để được hỗ trợ xử lý.

Theo luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, việc siết xét duyệt, tăng hậu kiểm và xử lý nghiêm các hành vi môi giới trái phép là những giải pháp cần thiết nhằm lập lại trật tự thị trường. Khi quy trình được minh bạch và thực thi đúng quy định, nhà ở xã hội mới có thể thực sự trở lại đúng bản chất là chính sách hỗ trợ người thu nhập thấp tiếp cận chỗ ở hợp pháp, công bằng.

>>> Xem thêm Điều kiện, thủ tục, hồ sơ mua nhà ở xã hội