Việt Nam cần làm gì để tự chủ công nghệ số

Luật Công nghiệp công nghệ số được nhận định là động lực thúc đẩy kinh tế số. Ảnh minh họa: Bloomberg.

Ngày 14/6, Quốc hội Việt Nam thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số. Đây là cột mốc quan trọng với ngành công nghệ trong nước nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái số toàn diện và giảm phụ thuộc công nghệ nước ngoài.

Theo nhận định của TS Sreenivas Tirumala, giảng viên cấp cao ngành Công nghệ thông tin (CNTT) tại Đại học RMIT, Việt Nam đang chịu áp lực từ căng thẳng thương mại toàn cầu, bao gồm các động thái áp thuế quan gần đây của Mỹ.

“Những diễn biến này đã bộc lộ sự phụ thuộc của Việt Nam không chỉ vào thị trường nước ngoài mà còn vào công nghệ nhập khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực như điện toán đám mây, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI)”, TS Tirumala cho biết.

Theo ông Tirumala, việc thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số là thời điểm thích hợp để Việt Nam “xem xét lại chiến lược số của đất nước”, bằng cách đầu tư vào công nghệ trong nước nhằm đẩy nhanh quá trình tự chủ công nghệ.

Tầm quan trọng của công nghệ nội địa

Hiện tại, Việt Nam nhập khẩu phần lớn hạ tầng kỹ thuật số từ phần cứng, phần mềm đến dịch vụ đám mây và Internet vạn vật (IoT). TS Tirumala chỉ ra những công nghệ này chủ yếu đến từ Mỹ và Israel, có chi phí cao và hạn chế quyền kiểm soát dữ liệu.

“Ví dụ, các dịch vụ từ Google, Microsoft và Amazon chịu sự điều chỉnh của luật xuất khẩu Mỹ, nên có thể hạn chế quyền truy cập cho người nước ngoài tùy theo quan hệ địa chính trị với nước này”, đại diện Đại học RMIT nhận định.

Từ đó, việc phát triển các nền tảng và công cụ trong nước có thể giảm thiểu rủi ro, mở rộng quyền truy cập cho người dùng Việt Nam. Các nền tảng, công cụ trong nước sẽ lưu trữ và chia sẻ dữ liệu theo quy định Việt Nam, qua đó đảm bảo tuân thủ các yêu cầu về quyền riêng tư và chủ quyền dữ liệu trong Luật Công nghiệp công nghệ số.

Phát triển các nền tảng và công cụ nội địa sẽ giúp mở rộng quyền truy cập cho người dùng Việt Nam. Ảnh: Pexels.

Ngoài dịch vụ đám mây và an ninh mạng, thị trường tiêu dùng số của Việt Nam cũng từng bị chi phối bởi một số nền tảng thương mại điện tử, gọi xe của nước ngoài.

Các nền tảng sở hữu phần mềm tiên tiến, tốc độ cao và trải nghiệm người dùng vượt trội, gây khó khăn với những đối thủ trong nước. Tuy nhiên nếu đầu tư đúng đắn về kỹ năng và hạ tầng, TS Tirumala cho rằng các doanh nghiệp có thể khắc phục sự mất cân bằng.

“Ấn Độ là ví dụ đáng tham khảo. Các nền tảng nội địa như Ola và Rapido đã thành công trong việc cạnh tranh với Uber bằng cách cung cấp dịch vụ phù hợp nhu cầu địa phương.

Các nền tảng Việt Nam có thể đi theo con đường tương tự, đặc biệt khi nhận ưu đãi tài chính và hỗ trợ kinh phí mua sắm công nghệ mà Luật Công nghiệp công nghệ số đề ra”, ông Tirumala nói thêm.

Cơ hội cũng mở ra cho Việt Nam ở thị trường khu vực. Vị trí chiến lược, sự tương đồng văn hóa với các nước ASEAN và trình độ số ngày càng tăng khiến Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm dịch vụ số trong khu vực.

“Bằng cách cung cấp các giải pháp được tùy chỉnh cho khách hàng với chi phí hợp lý, Việt Nam có thể xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ công nghệ số sang các nước như Campuchia và Thái Lan, những thị trường có thể mong muốn dịch vụ được ‘địa phương hóa’ thay vì sản phẩm quốc tế đại trà”, đại diện Đại học RMIT nhấn mạnh.

Xây dựng lực lượng lao động cho kinh tế số

Theo số liệu của We Are Social, Việt Nam có 51,7% dân số dưới 34 tuổi tính đến năm 2024. Đây là lợi thế về nhân khẩu học bởi lực lượng lao động trẻ, am hiểu công nghệ là “tài sản lớn trong quá trình chuyển đổi từ sản xuất giá rẻ sang kinh tế số”.

Dù vậy, TS Tirumala nhấn mạnh con số chỉ 28,8% người lao động có bằng cấp, chứng chỉ từ sơ cấp trở lên. Điều này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa cung và cầu kỹ năng.

TS Sreenivas Tirumala, giảng viên cấp cao ngành CNTT, Đại học RMIT Việt Nam. Ảnh: Đại học RMIT.

Để giải quyết vấn đề này, TS Tirumala đề xuất mô hình hợp tác giữa các trường và doanh nghiệp để thiết kế chương trình đào tạo, đánh giá người học, chẳng hạn như mô hình đào tạo nghề kép (kết hợp học lý thuyết và thực hành) của Đức.

Tiếp theo, chính phủ có thể triển khai các nỗ lực đưa CNTT vào chương trình học từ sớm, đồng thời xem xét hỗ trợ các cơ sở đào tạo nhỏ, cung cấp khóa học nâng cao kỹ năng và cấp chứng chỉ theo nhu cầu của các ngành. Điều này có thể giúp một bộ phận người dân không có điều kiện học đại học dễ dàng tiếp cận các khóa học CNTT hơn.

“Luật Công nghiệp công nghệ số là bước đi chiến lược hướng tới chủ quyền số và một nền kinh tế vững bền.

Bằng cách thúc đẩy đổi mới trong nước, giảm phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài và đầu tư vào nguồn nhân lực, Việt Nam đang đặt nền móng để trở thành quốc gia lãnh đạo nền kinh tế số Đông Nam Á trong dài hạn”, TS Tirumala nhấn mạnh.