Tháo gỡ “nút thắt” dự án BT chuyển tiếp: Chính phủ cho phép dùng ngân sách bù trừ chênh lệch quỹ đất, thanh toán lãi vay phát sinh

Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm giải quyết dứt điểm các dự án BT chuyển tiếp được thực hiện trước thời điểm Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) có hiệu lực, hiện đang nằm trong danh mục tại các Phụ lục ban hành kèm theo Nghị quyết.

Nội dung trọng tâm của Nghị quyết tập trung vào việc xử lý các xung đột về giá trị quỹ đất thanh toán, phương thức thanh toán và các sai lệch trong hợp đồng dự án cũ.

Theo đó, nguyên tắc cốt lõi là bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự, thực hiện theo kết luận thanh tra đã có hiệu lực. Chính phủ nhấn mạnh việc tách bạch trách nhiệm cá nhân vi phạm với việc áp dụng cơ chế mới để sớm đưa nguồn lực đất đai, hạ tầng vào sử dụng, tránh lãng phí.

Đối với các dự án có hợp đồng phù hợp với pháp luật tại thời điểm ký kết nhưng gặp vướng mắc về thanh toán, Nghị quyết đưa ra các giải pháp cụ thể. Nếu hợp đồng quy định thanh toán bằng ngân sách, cơ quan có thẩm quyền sẽ bố trí kinh phí để trả cho nhà đầu tư theo giá trị quyết toán vốn đầu tư hoàn thành, bao gồm cả lãi vay sau giai đoạn xây dựng và lợi nhuận hợp lý. Trong trường hợp giá trị phải thanh toán tăng thêm không do lỗi của doanh nghiệp, Kiểm toán nhà nước sẽ vào cuộc để xác định con số chính xác.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là phương án xử lý khi giá trị quỹ đất thanh toán dự kiến khác với thực tế.

Với các dự án dùng quỹ đất để thanh toán, nếu giá trị quỹ đất tại thời điểm thanh toán thực tế lớn hơn giá trị quyết toán công trình và nhà đầu tư không thể nộp thêm tiền chênh lệch, hai bên có thể thỏa thuận chuyển sang thanh toán bằng ngân sách nhà nước.

Ngược lại, nếu giá trị quỹ đất nhỏ hơn giá trị công trình, địa phương sẽ bố trí vốn đầu tư công hoặc khấu trừ nghĩa vụ tài chính đất đai khác của nhà đầu tư trên cùng địa bàn để bù đắp phần thiếu hụt.

Nghị quyết cũng mở đường cho các dự án có nội dung hợp đồng chưa phù hợp với pháp luật lúc ký kết nhưng đang vận hành hiệu quả. Nếu nguyên nhân do lỗi của cơ quan nhà nước, hai bên được phép ký phụ lục sửa đổi để tiếp tục thực hiện. Trong trường hợp các bên thống nhất dừng hợp đồng, Nhà nước sẽ bố trí ngân sách hoàn trả chi phí đầu tư xây dựng và cả chi phí lãi vay phát sinh do chậm thanh toán sau khi có kết quả từ Kiểm toán nhà nước. Tuy nhiên, nếu lỗi thuộc về nhà đầu tư, hợp đồng sẽ bị chấm dứt mà không được bố trí ngân sách thanh toán.

Vấn đề thời điểm xác định giá đất cũng được làm rõ: tiền sử dụng đất, tiền thuê đất sẽ tính tại thời điểm Nhà nước quyết định giao đất, cho thuê đất. Nghị quyết quy định, nếu nhà đầu tư đã hoàn thành, bàn giao công trình nhưng Nhà nước chậm giao đất theo cam kết, nhà đầu tư sẽ được hưởng thêm một khoản tiền tương ứng mức lãi vay quy định trong hợp đồng cho phần giá trị đã hoàn thành. Nếu hợp đồng không ghi rõ lãi suất, sẽ áp dụng lãi suất trung bình của các ngân hàng thương mại Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ. Thời gian được hưởng tính từ thời điểm nghiệm thu hoàn thành hạng mục công trình hoặc công trình dự án BT đến thời điểm có quyết định giao đất, cho thuê đất.

Về tổ chức thực hiện, các địa phương có trách nhiệm rà soát lại ranh giới, diện tích và giá đất của các quỹ đất thanh toán để thực hiện bù trừ hoặc yêu cầu nộp bổ sung trước ngày 31/12/2027.

UBND cấp tỉnh phải báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp để bổ sung vốn vào kế hoạch đầu tư công trung hạn cho các mục tiêu thanh toán hoặc chấm dứt hợp đồng dự án BT.

Định kỳ 3 tháng, các cơ quan phải báo cáo kết quả thực hiện về Bộ Tài chính để tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ.

Để đảm bảo tính thực thi và khuyến khích sự quyết liệt trong tháo gỡ vướng mắc, Chính phủ quy định người đứng đầu và những người tham gia triển khai Nghị quyết này sẽ được xem xét loại trừ, miễn trách nhiệm nếu đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, không vụ lợi mà vẫn xảy ra thiệt hại.

Nghị quyết số 16/2026/NQ-CP có hiệu lực thi hành ngay từ ngày ký và sẽ kết thúc vai trò vào ngày 31/12/2027. Sau thời hạn này, nếu các vướng mắc vẫn chưa được xử lý xong, cơ quan có thẩm quyền phải chịu trách nhiệm về sự chậm trễ và trình phương án xử lý mới lên Thủ tướng.