Luật Thủ đô (sửa đổi): Đề xuất trao quyền tối đa, cho phép Hà Nội ban hành cơ chế riêng

Dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các ý kiến tại phiên thảo luận đều thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu thiết kế một khung pháp lý đủ “mở” để Hà Nội có thể phát triển nhanh hơn, nhưng vẫn đảm bảo tính kiểm soát và đồng bộ với hệ thống pháp luật chung.

Điểm nhấn lớn nhất của dự thảo lần này nằm ở tư duy phân quyền mạnh mẽ. Theo ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội, việc trao thêm thẩm quyền sẽ tạo ra “không gian phát triển” đủ rộng để Thủ đô chủ động hơn trong điều hành, từ đó đóng góp lớn hơn cho nền kinh tế quốc gia.

Ông nhấn mạnh, mục tiêu không chỉ là phân chia lại nguồn lực, mà phải hướng tới mục tiêu tạo ra giá trị gia tăng mới.

Thực tế cho thấy vai trò đặc biệt của Hà Nội trong bức tranh tài chính quốc gia. Trong bối cảnh tổng thu ngân sách cả nước ước đạt hơn 3 triệu tỷ đồng mỗi năm trong giai đoạn tới, riêng Hà Nội và TP.HCM có thể đóng góp tới hai phần ba. Chính vì vậy, việc thiết kế cơ chế đặc thù cần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa trung ương và địa phương, tránh tạo ra tâm lý so sánh hoặc mất cân đối.

Phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 18/3

Liên quan đến nguồn lực, dự thảo Luật được đề xuất theo hướng mở rộng đáng kể các công cụ tài chính cho Hà Nội, từ điều chỉnh tỷ lệ điều tiết ngân sách, cơ chế thưởng vượt thu, đến tăng cường hỗ trợ có mục tiêu từ Trung ương. Đặc biệt, thành phố có thể được trao thêm dư địa vay vốn, với điều kiện đảm bảo khả năng trả nợ từ nguồn thu tăng thêm. Mô hình hợp tác công - tư (PPP) cũng được nhấn mạnh như một “đòn bẩy” quan trọng để huy động nguồn lực xã hội.

Không chỉ dừng ở tài chính, dự thảo Luật còn mở ra khả năng linh hoạt trong mô hình tổ chức và không gian phát triển. Một số ý kiến đề xuất nghiên cứu cơ chế khu kinh tế hoặc đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, cho phép thử nghiệm các chính sách vượt trội.

Đồng thời, vấn đề liên kết vùng cũng được đặt ra mạnh mẽ, đặc biệt với hai vùng động lực lớn là Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ - nơi đóng góp hơn 60% GDP cả nước.

Ở góc độ chuyên môn, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải lưu ý cần đảm bảo tính đồng bộ với các luật hiện hành, nhất là trong các lĩnh vực mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Những nội dung như khai thác không gian ngầm, không gian tầm cao - tầm thấp dù rất tiềm năng nhưng vẫn cần được cân nhắc kỹ để đảm bảo tính khả thi khi đưa vào luật.

Phát biểu kết luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định quan điểm xuyên suốt: Luật Thủ đô (sửa đổi) phải là một “luật khung”, trao quyền tối đa và tự chủ toàn diện cho Hà Nội.

Tuy nhiên, đi kèm với trao quyền là yêu cầu kiểm soát chặt chẽ. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải công khai, minh bạch và lấy ý kiến người dân đối với các vấn đề quan trọng, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, môi trường. Cơ chế hậu kiểm, giám sát và đánh giá cũng cần được thiết kế rõ ràng để tránh nguy cơ lạm quyền hoặc xung đột pháp lý.

Về nguồn lực, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo Luật cần tạo lập một khung khổ pháp lý đủ mạnh để Hà Nội huy động hiệu quả các nguồn lực tổng hợp, qua đó hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Bên cạnh đó, yếu tố con người cũng được nhấn mạnh là then chốt, khi đội ngũ cán bộ Thủ đô phải hội tụ đủ phẩm chất, năng lực và bản lĩnh để đảm đương các quyết sách quan trọng.

Ngoài ra, ông cũng lưu ý cần quan tâm đến các nội dung về quy hoạch đô thị và liên kết vùng, đặc biệt là hệ thống giao thông phải được tổ chức đồng bộ, kết nối thông suốt để tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn vùng Đồng bằng sông Hồng. Công tác giám sát, kiểm tra trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn cũng cần được tăng cường.

Để bảo đảm tính khả thi khi triển khai, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xây dựng danh mục các thẩm quyền đặc thù một cách cụ thể, chi tiết trong phụ lục của Luật. Đồng thời, về kỹ thuật lập pháp, các quy định cần được thể hiện rõ ràng, ngắn gọn, dễ áp dụng trong thực tế, tránh tình trạng quy định chung chung, gây khó khăn trong quá trình thực hiện.