Bước đột phá trong chính sách bồi thường

Mặt bằng thi công dự án cải tạo môi trường rạch Xuyên Tâm. (Ảnh QUANG QUÝ)

Không chỉ đáp ứng sát thực hơn nguyện vọng của người dân, mà còn góp phần trực tiếp đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công-lĩnh vực được xem là một trong những “điểm nghẽn” kéo dài trong nhiều năm qua.

Tạo điều kiện cho người bị thu hồi đất

Nghe thông tin thành phố sắp khởi công dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh (phường Thạnh Mỹ Tây), bà Mai Thị Lan, 60 tuổi không khỏi trăn trở. Gần 35 năm gắn bó với con rạch, điều khiến bà lo lắng nhất nếu phải di dời là mức đền bù liệu có đủ để ổn định cuộc sống và tìm được nơi ở mới phù hợp. Nỗi lo ấy phần nào được vơi đi khi bà Lan biết thành phố đã điều chỉnh tăng mức hỗ trợ đối với các trường hợp thuộc diện giải tỏa.

Trước đây, theo quy định cũ, nhà ở trên hoặc ven kênh rạch bị xem là lấn chiếm nên mức hỗ trợ còn hạn chế: Trường hợp sử dụng trước ngày 15/10/1993 được hỗ trợ 40% đơn giá đất ở; từ 15/10/1993 đến trước ngày 1/7/2004 được hỗ trợ 30%; sau thời điểm này không được hỗ trợ. Theo Quyết định 11/2026, các khu đất có nguồn gốc là sông, ngòi, kênh, rạch, suối hoặc mặt nước chuyên dùng đã bị lấn chiếm và tự chuyển mục đích sử dụng, bao gồm cả phần đã san lấp hoặc chưa san lấp nhưng đã có nhà ở, công trình đều được nâng mức hỗ trợ đáng kể.

Cụ thể, với các mốc thời gian nêu trên, mức hỗ trợ lần lượt được điều chỉnh lên 70%, 56% và 42%. Dự án cải tạo rạch Văn Thánh có tổng mức đầu tư hơn 8.555 tỷ đồng, dự kiến thu hồi đất của hơn 1.000 trường hợp, trong đó có 749 hộ dân phải di dời hoàn toàn. Những điều chỉnh về chính sách bồi thường, hỗ trợ được kỳ vọng sẽ tạo sự đồng thuận, góp phần đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền lợi chính đáng của người dân.

Tương tự, dự án đầu tư mở rộng Quốc lộ 22 với hàng nghìn hộ dân bị ảnh hưởng cũng đang bước vào giai đoạn hiệp thương sau khi địa phương công bố thông tin triển khai. Đây là một trong những dự án mà Ban Bồi thường, giải phóng mặt bằng xã Hóc Môn áp dụng Quyết định 11/2026 để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Theo thống kê, dự án có gần 1.600 hộ dân và tổ chức thuộc diện thu hồi đất, trải rộng trên ba xã: Bà Điểm, Hóc Môn và Xuân Thới Sơn. Trong đó, xã Xuân Thới Sơn chiếm số lượng lớn nhất với hơn 1.000 trường hợp. Hiện các địa phương đang khẩn trương xây dựng phương án chi trả bồi thường, phấn đấu hoàn thành trước tháng 5/2026 nhằm kịp thời bàn giao mặt bằng, phục vụ khởi công dự án. Đây sẽ là những dự án đầu tiên áp dụng Quyết định 11/2026 trong công tác bồi thường, giải tỏa.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, phụ trách Ban Bồi thường, giải phóng mặt bằng phường Gò Vấp, so với Quyết định số 68/2024, Quyết định số 11/2026 đã phân cấp mạnh hơn khi chuyển giao thẩm quyền quyết định hỗ trợ đối với từng dự án cụ thể cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, phường như trực tiếp phê duyệt phương án bồi thường, quyết định mức hỗ trợ bổ sung, thậm chí ban hành quyết định thu hồi đất. Về chính sách khuyến khích bàn giao mặt bằng sớm, Quyết định số 11/2026 cũng điều chỉnh theo hướng tăng mạnh mức thưởng, cao hơn từ hai đến ba lần so với trước.

Cụ thể, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi toàn bộ đất được thưởng tối đa 50 triệu đồng/hộ; đối với tổ chức, mức thưởng có thể lên đến 100 triệu đồng. “Quy định mới đã hợp nhất nhiều chính sách bồi thường, hỗ trợ trước đây vốn còn rời rạc, qua đó phù hợp hơn với thực tiễn quản lý theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh”, ông Hùng nhận định.

Chú trọng sinh kế lâu dài cho người dân

Quyết định 11/2026 cũng quy định chi tiết các mức bồi thường đối với thiệt hại về nhà ở; chi phí di chuyển tài sản; cải tạo, sửa chữa nhà ở thuộc sở hữu nhà nước; chi phí đầu tư vào đất còn lại... Ngoài ra, quyết định quy định 4 mức hỗ trợ tạm cư (từ 15 triệu đến 24 triệu đồng/ hộ/tháng).

Trường hợp trong hộ gia đình có nhiều thế hệ hoặc có nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống, khi thu hồi nếu đủ điều kiện để tách thành từng hộ gia đình riêng theo quy định, hoặc có nhiều hộ gia đình có chung quyền sử dụng một thửa đất ở nếu thu hồi mà diện tích đất ở được bồi thường không đủ để giao riêng cho từng hộ thì được xem xét hỗ trợ để giao đất ở cho mỗi hộ một nền tái định cư hoặc bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở tái định cư cho mỗi hộ.

Theo các chuyên gia, để Quyết định 11/2026 phát huy hiệu quả thực chất, thành phố cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ, trong đó tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm việc thực thi đúng quy định, tránh tình trạng lạm quyền hoặc sai sót trong xác minh hồ sơ. Nhấn mạnh những điểm mới của chính sách này, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Từ việc triển khai chính sách lần này, thành phố cần quan tâm hơn chính sách tái định cư ổn định cho 100% người dân trước khi thu hồi đất..., đồng thời mạnh dạn tăng hệ số điều chỉnh giá đất trong bồi thường để bảo đảm hài hòa mục tiêu chung.

Đội ngũ cán bộ phụ trách dự án cần tự tin, quyết đoán và bản lĩnh trong thực thi công vụ. Theo Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, toàn thành phố hiện có hơn 34.700 căn nhà nằm trên và ven kênh rạch. Trong số này có đến hơn 73% xây dựng không phép. Thành phố đặt mục tiêu đến cuối năm 2030 hoàn thành di dời 50% số nhà trên và ven kênh rạch, tương đương khoảng 20.000 căn.

Trong bối cảnh thành phố đang hướng đến mục tiêu trở thành đô thị thông minh, trung tâm kinh tế-tài chính của khu vực, việc cải cách thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, nhất là các chính sách bảo đảm an sinh xã hội là yêu cầu cấp bách. Các chính sách nếu được thực hiện hiệu quả sẽ không chỉ giải quyết bài toán giải phóng mặt bằng, mà còn tạo nền tảng cho một nền quản trị đô thị hiện đại, linh hoạt và gần dân hơn.