Chính phủ đề xuất cho tư nhân tham gia làm đường sắt cao tốc Bắc - Nam

Phối cảnh đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Ảnh: Vẽ AI/VGP.

Chiều 25/6, Quốc hội thảo luận ở hội trường về nội dung bổ sung hình thức đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Chính phủ kiến nghị Quốc hội chấp thuận bổ sung hình thức đầu tư khác (đầu tư theo đối tác công tư - PPP, đầu tư kinh doanh…) cho dự án, bên cạnh hình thức đầu tư công.

Bổ sung hình thức đầu tư khác là phù hợp

Theo tờ trình, Chính phủ sẽ lựa chọn hình thức đầu tư, nhà đầu tư theo quy định. Trường hợp có cơ chế, chính sách khác vượt thẩm quyền sẽ báo cáo lên Quốc hội.

Lý giải sự cần thiết nghiên cứu bổ sung hình thức đầu tư, theo Chính phủ, tại thời điểm trình, Bộ Chính trị đã chấp thuận chủ trương đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam theo hình thức đầu tư công nhưng chưa có nhà đầu tư quan tâm, đề xuất đầu tư dự án này.

Ngược lại, Chính phủ đã nhận được đề xuất của một số doanh nghiệp tư nhân lớn muốn trực tiếp làm dự án. Doanh nghiệp đề nghị được đầu tư theo hình thức đầu tư tư nhân (theo Luật Đầu tư), tiến độ nhanh hơn so với tiến độ nêu tại Nghị quyết 172/2024 của Quốc hội.

Vốn ngân sách Nhà nước sẽ được dùng để giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư, bàn giao mặt bằng sạch cho nhà đầu tư…

Việc doanh nghiệp tư nhân quan tâm dự án cũng là điều dễ hiểu khi Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 68 nhấn mạnh tầm quan trọng của kinh tế tư nhân và khơi thông nguồn lực từ thành phần kinh tế này.

Chính phủ cho rằng việc bổ sung hình thức đầu tư khác là phù hợp với các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân. Nghị quyết số 198/2025 của Quốc hội cũng nêu rõ Nhà nước sẽ mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân vào các dự án trọng điểm, thông qua đầu tư trực tiếp hoặc PPP.

Tuy nhiên, tại Nghị quyết 172/2024 của Quốc hội hiện chưa có hình thức đầu tư tư nhân trực tiếp, hoặc hình thức đầu tư khác.

Vì thế Chính phủ trình Quốc hội đưa vào Nghị quyết của kỳ họp 9 với nội dung điều chỉnh Nghị quyết số 172/2024 theo hướng chấp thuận bổ sung hình thức đầu tư khác (đầu tư PPP, đầu tư kinh doanh...) cho dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam bên cạnh hình thức đầu tư công tại Nghị quyết trước đó.

Quốc hội thống nhất chủ trương tách giải phóng mặt bằng dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam thành dự án riêng để chủ động và kịp thời triển khai. Ảnh: Quỳnh Danh.

2 doanh nghiệp tư nhân lớn muốn tham gia

Trước đó, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam được Bộ Chính trị thống nhất chủ trương đầu tư theo hình thức đầu tư công và Quốc hội đã duyệt chủ trương đầu tư.

Để bảo đảm sớm khởi công dự án, từ tháng 4, Chính phủ đã cùng các địa phương triển khai công tác chuẩn bị giải phóng mặt bằng; chọn nhà đầu tư tư vấn quản lý dự án và rà soát, biên dịch 31 bộ tiêu chuẩn.

Chính phủ đã làm việc với các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước để kêu gọi tham gia thực hiện dự án, cũng như xây dựng, ban hành các nghị định, đề án phát triển nguồn lực đường sắt và Đề án phát triển công nghiệp đường sắt.

Trước mắt đã có Công ty VinSpeed (công ty con của Vingroup) đề xuất tham gia bằng hình thức đầu tư trực tiếp. VinSpeed cam kết tự thu xếp 20% vốn (khoảng 12,27 tỷ USD), phần còn lại 80% (khoảng 49 tỷ USD) đề nghị Nhà nước cho vay không lãi suất trong 35 năm.

Ngoài ra, VinSpeed đề xuất Nhà nước thực hiện công tác giải phóng mặt bằng và bàn giao mặt bằng sạch để công ty triển khai dự án. Công ty cũng kiến nghị được chỉ định làm chủ đầu tư các khu đô thị, bất động sản quanh ga đường sắt tốc độ cao và xin cơ chế ưu đãi như miễn thuế thiết bị, phương tiện; thời gian hoạt động 99 năm; giá vé thấp hơn 60-70% so với giá trần vé máy bay…

Ngoài VinSpeed, Tập đoàn Thaco cũng đã đề xuất đầu tư dự án. Trong đó, Thaco sẽ góp 20% vốn (gần 12,27 tỷ USD), còn lại khoảng 49 tỷ USD sẽ vay từ các tổ chức tài chính trong và ngoài nước. Doanh nghiệp đề nghị Chính phủ bảo lãnh và hỗ trợ lãi vay trong 30 năm. Thaco sẽ lập công ty phụ trách dự án, giữ cổ phần chi phối, không chuyển nhượng cổ phần, quyền khai thác cho nhà đầu tư nước ngoài.