Trước đề xuất đầu tư hơn 235.000 tỷ đồng, tuyến Vành đai 5 sẽ được xây dựng ra sao?

Theo đề xuất, Vành đai 5 có chiều dài khoảng 321 km, điểm đầu và điểm cuối đều nằm tại xã Yên Bài, TP Hà Nội. Tuyến đường đi qua 7 địa phương gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ.

Toàn tuyến được thiết kế theo tiêu chuẩn đường cao tốc với quy mô 6 làn xe, riêng đoạn qua Thái Nguyên được bố trí 4 làn xe. Bên cạnh tuyến chính, các địa phương sẽ quy hoạch hệ thống đường song hành, dải cây xanh và vỉa hè nhằm bảo đảm mặt cắt ngang tối thiểu 120 m, tương đương quy mô khoảng 10 làn xe.

Phương án được Bộ Xây dựng đề xuất chủ yếu là đường đi thấp. Trong tổng chiều dài hơn 321 km, có khoảng 317 km đi trên nền đất, chiếm gần 99% chiều dài tuyến. Đoạn cầu trên cao chỉ dài khoảng 3,1 km, nằm trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, từ nút giao Quốc lộ 1 đến nút giao cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình.

Theo đánh giá của đơn vị tư vấn, việc xây dựng cầu cạn trên quy mô lớn sẽ làm tăng đáng kể chi phí đầu tư. Riêng đoạn qua Ninh Bình, phương án cầu cạn có tổng chi phí cao hơn khoảng 8.000 tỷ đồng so với phương án đi bằng. Trong khi đó, hiệu quả khai thác chưa thực sự vượt trội do khu vực này phần lớn là đất nông nghiệp. Đây cũng là một trong những lý do khiến phương án đi thấp được lựa chọn cho phần lớn chiều dài dự án.

Phối cảnh tuyến đường Vành đai 5 - Vùng thủ đô. Ảnh: VGP

Để thuận lợi cho quá trình triển khai, Vành đai 5 được đề xuất chia thành 15 dự án thành phần. Trong đó có 7 dự án thành phần thực hiện công tác giải phóng mặt bằng và đầu tư các tuyến đường song hành tại từng địa phương. Tám dự án thành phần còn lại sẽ đảm nhận việc xây dựng tuyến chính cao tốc, gồm 7 dự án theo địa giới hành chính và một dự án riêng đối với hạng mục cầu lớn đi qua hai địa phương.

Dù có quy mô rất lớn, Bộ Xây dựng vẫn đặt mục tiêu hoàn thành cơ bản toàn tuyến vào năm 2030 và đưa công trình vào khai thác từ năm 2031.

Về phương thức đầu tư, cơ quan này đề xuất sử dụng vốn ngân sách nhà nước để thực hiện các hạng mục giải phóng mặt bằng, xây dựng đường song hành, dải cây xanh và vỉa hè. Theo đánh giá, đây là những hạng mục khó thu hút nguồn lực xã hội hóa nên cần được đầu tư bằng ngân sách.

Đối với tuyến cao tốc chính, Bộ Xây dựng đã nghiên cứu hai phương án gồm đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) hoặc đầu tư công kết hợp thu phí sử dụng đường bộ sau khi hoàn thành. Sau khi phân tích các ưu, nhược điểm, cơ quan này đề xuất lựa chọn phương án đầu tư công.

Theo phương án được kiến nghị, Nhà nước sẽ bố trí vốn ngân sách để đầu tư đồng bộ toàn tuyến. Sau khi đưa vào vận hành, tuyến đường sẽ thực hiện thu phí sử dụng với mức dự kiến khoảng 1.300 đồng/km.

Tính toán sơ bộ cho thấy, nếu triển khai theo phương án này, tuyến Vành đai 5 có thể tạo nguồn thu khoảng 25.710 tỷ đồng sau 10 năm khai thác và khoảng 103.170 tỷ đồng sau 20 năm vận hành.

Bộ Xây dựng cho rằng ưu điểm lớn nhất của phương án đầu tư công là bảo đảm triển khai đồng bộ trên toàn tuyến, tránh tình trạng đầu tư phân đoạn hoặc chậm tiến độ giữa các địa phương, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác và phát huy tối đa vai trò liên kết vùng.

Không chỉ là một dự án giao thông đơn thuần, Vành đai 5 còn được xác định là tuyến kết nối chiến lược của khu vực phía Bắc. Tuyến đường này sẽ kết nối trực tiếp với 6 tuyến cao tốc hướng tâm gồm Hà Nội - Lào Cai, Hà Nội - Thái Nguyên, Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Pháp Vân - Cầu Giẽ - Ninh Bình và Hà Nội - Hòa Bình. Đồng thời, tuyến còn liên kết hệ thống quốc lộ, cảng biển, cảng hàng không và các trung tâm logistics lớn trong khu vực.

Theo Bộ Xây dựng, việc sớm đầu tư Vành đai 5 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tổ chức lại không gian phát triển của vùng Thủ đô. Đây là khu vực có tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa và phát triển dịch vụ logistics thuộc nhóm cao nhất cả nước, với quy mô dân số khoảng 31 triệu người, chiếm gần 27% dân số và đóng góp khoảng 32% GDP quốc gia.

Khi hoàn thành, tuyến đường được kỳ vọng sẽ tạo thêm trục kết nối liên vùng mới, giảm áp lực cho hệ thống giao thông hiện hữu, đồng thời mở rộng không gian phát triển công nghiệp, đô thị, dịch vụ và logistics cho toàn bộ vùng Thủ đô và các tỉnh lân cận.