Thanh tra Chính phủ chỉ rõ lý do giá vàng trong nước cao hơn thế giới

Trong kết luận thanh tra vừa được công bố, Thanh tra Chính phủ không những chỉ ra các tồn tại, vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng của một số doanh nghiệp mà còn dành phần lớn dung lượng phân tích nguyên nhân khiến giá vàng trong nước có thời điểm chênh lệch ở mức cao so với giá vàng thế giới trong giai đoạn 2023-2025.

Theo cơ quan thanh tra, lý do đến từ cả diễn biến của thị trường quốc tế lẫn những hạn chế về nguồn cung và một số bất cập trong cơ chế quản lý thị trường vàng.

Kết luận thanh tra cho rằng bên cạnh tác động từ thị trường quốc tế, việc hạn chế nguồn cung và một số bất cập trong điều hành đã góp phần khiến giá vàng trong nước chênh cao so với thế giới. Ảnh: Việt Linh.

Hạn chế nguồn cung

Một trong những nội dung đáng chú ý được Thanh tra Chính phủ đề cập là nguồn cung vàng trong nước. Theo kết luận thanh tra, trong giai đoạn 2023-2025, Ngân hàng Nhà nước chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ nhằm tăng nguồn cung.

Cơ quan thanh tra nhận định đây là một trong những nguyên nhân khiến giá vàng trong nước diễn biến phức tạp và có thời điểm chênh lệch ở mức cao so với giá vàng thế giới. Việc này đồng thời chưa khuyến khích phát triển thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.

Kết luận cũng cho biết trong bối cảnh việc nhập khẩu vàng nguyên liệu bị hạn chế, doanh nghiệp vẫn phải mua lượng lớn vàng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ chưa rõ ràng từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng với khối lượng và giá trị giao dịch. Theo Thanh tra Chính phủ, đây là các giao dịch có dấu hiệu bất thường theo quy định và thuộc diện phải giám sát theo pháp luật về phòng, chống rửa tiền.

Ở phần đánh giá nguyên nhân chủ quan, Thanh tra Chính phủ tiếp tục nhắc đến việc Ngân hàng Nhà nước chưa thực hiện can thiệp, bình ổn thị trường thông qua nhập khẩu vàng hoặc tổ chức sản xuất vàng miếng trong thời kỳ thanh tra. Theo kết luận, việc này xuất phát từ ưu tiên dành nguồn ngoại tệ cho mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá và bảo đảm an toàn dự trữ ngoại hối quốc gia.

Bên cạnh đó, kết luận thanh tra cũng chỉ ra nguyên nhân khách quan là giá vàng thế giới tăng do tác động của các yếu tố chính trị quốc tế, trong khi nguồn cung trong nước hạn chế, còn nhu cầu mua vàng của người dân vẫn duy trì, thậm chí tăng cao ở một số thời điểm. Điều này khiến thị trường vàng xuất hiện hiện tượng chênh lệch cao giữa giá trong nước và thế giới trong một số giai đoạn.

Nhiều bất cập trong cơ chế quản lý

Ngoài vấn đề nguồn cung, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra một số bất cập trong cơ chế quản lý thị trường vàng cần được nghiên cứu, điều chỉnh.

Theo kết luận, Ngân hàng Nhà nước chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ để quản lý thị trường vàng một cách khoa học và chủ động, phục vụ công tác điều hành theo chỉ đạo của Thủ tướng.

Cơ quan thanh tra đồng thời cho rằng một số quy định hiện hành chưa theo kịp thực tiễn. Trong đó, Nghị định 24 và Nghị định 232 chưa có hướng dẫn cụ thể đối với một số hoạt động kinh doanh vàng; quy định về thanh toán khi mua bán vàng còn hạn chế; chưa có quy định xử lý vi phạm đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng không duy trì đủ điều kiện hoạt động; quy định về nhập khẩu vàng nguyên liệu còn hạn chế quyền nhập khẩu trực tiếp của doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ; đồng thời chưa có quy định pháp luật và chế tài cụ thể đối với hành vi găm hàng, thao túng thị trường vàng.

Một nội dung khác được kết luận thanh tra đề cập là chính sách thuế. Theo Thanh tra Chính phủ, quy định hiện hành về thuế thu nhập cá nhân mới áp dụng đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng, chưa bao quát các giao dịch mua bán vàng khác nhằm góp phần hạn chế đầu cơ và tăng tính minh bạch của thị trường.

Thanh tra Chính phủ cho rằng quy định hiện hành về thuế TNCN mới áp dụng với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng, chưa bao quát các giao dịch mua bán vàng khác nhằm góp phần hạn chế đầu cơ và tăng tính minh bạch của thị trường. Ảnh minh họa: Việt Linh.

Từ những tồn tại nêu trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước sớm rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh vàng, xây dựng cơ chế quản lý tách bạch giữa vàng miếng và vàng trang sức, mỹ nghệ, đồng thời nghiên cứu các giải pháp can thiệp thị trường theo hướng căn cơ, lâu dài.

Cơ quan thanh tra cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế tăng nguồn cung, giảm chênh lệch bất hợp lý giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới, hoàn thiện quy định để xử lý các hành vi găm hàng, thao túng thị trường, đồng thời đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng nhằm tăng tính công khai, minh bạch trong quản lý thị trường.