Khơi thông nguồn lực đất đai

Những thay đổi về mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu phân cấp, phân quyền và mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn mới đang đặt ra nhu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện Luật Đất đai 2024. Đây là việc cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và tạo động lực cho yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Việc hoàn thiện cơ chế pháp lý sẽ đưa một lượng lớn đất đai trở lại thị trường.

Trong đó, đề xuất cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với các trường hợp nhận chuyển nhượng bằng giấy viết tay trong giai đoạn 2014 - 2024 là một trong những nội dung đáng chú ý, bởi không chỉ giải quyết những tồn tại kéo dài mà còn góp phần đưa nhiều tài sản đang "đóng băng" về mặt pháp lý trở lại lưu thông.

Kiểm soát đầu cơ

Đến nay, cả nước đã cấp giấy chứng nhận lần đầu cho trên 97,6% diện tích đủ điều kiện. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp người dân đã nhận chuyển nhượng, quản lý và sử dụng đất ổn định trong thời gian dài nhưng chưa được cấp giấy do giao dịch không đáp ứng yêu cầu về công chứng, chứng thực. Điều này tạo ra khoảng cách giữa thực trạng sử dụng đất và hồ sơ địa chính, ảnh hưởng đến quyền của người sử dụng đất cũng như hiệu quả quản lý nhà nước.

Việc mở rộng cơ chế cấp giấy chứng nhận đối với nhóm trường hợp này sẽ góp phần xử lý những tồn tại lịch sử, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời tạo điều kiện để thực hiện đầy đủ các quyền chuyển nhượng, thế chấp, góp vốn hoặc thừa kế theo quy định.

Không chỉ giải quyết quyền lợi của người sử dụng đất, chính sách này còn góp phần khắc phục tình trạng các giao dịch không đăng ký, không kê khai nghĩa vụ tài chính, hạn chế thất thu ngân sách và bổ sung dữ liệu phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng để hiện đại hóa công tác quản lý đất đai trong bối cảnh chuyển đổi số.

Quan trọng hơn, việc hoàn thiện cơ chế pháp lý sẽ đưa một lượng lớn đất đai đang bị "treo" trở lại tham gia thị trường. Khi có đầy đủ điều kiện pháp lý, quyền sử dụng đất có thể được chuyển nhượng, thế chấp, góp vốn hoặc khai thác phục vụ đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Qua đó, đất đai không chỉ bảo đảm quyền lợi cho người sử dụng mà còn phát huy tốt hơn vai trò là nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế.

Nâng cao thực thi

Một điểm đáng chú ý khác trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc trao thêm thẩm quyền được kỳ vọng sẽ rút ngắn quy trình giải quyết thủ tục hành chính, giảm các tầng nấc trung gian và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án có sử dụng đất.

Tuy nhiên, phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với nâng cao năng lực quản trị và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương. Cùng với việc tăng quyền chủ động trong giải quyết công việc, cần nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức công vụ và tính minh bạch của đội ngũ cán bộ thực thi.

Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, tạo điều kiện để chủ trương "địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm" được triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Việc tiếp tục sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai vì vậy không chỉ nhằm xử lý những vướng mắc trước mắt mà còn hướng tới xây dựng một cơ chế quản lý đất đai minh bạch, hiện đại và hiệu quả hơn. Chỉ khi các tồn tại lịch sử được tháo gỡ, quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất được bảo đảm và quá trình thực thi được kiểm soát chặt chẽ, đất đai mới thực sự phát huy vai trò là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

*TS Phùng Thị Phương Thảo - Khoa Luật, Học viện Ngân hàng