Hiểu đúng về TOD 5.0: Khi nhà ga không chỉ là điểm dừng, mà là 'trái tim' đô thị

Từ Tokyo, Hong Kong đến Singapore, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng đang thay đổi mạnh mẽ. Nhà ga không còn chỉ phục vụ di chuyển, mà dần trở thành trung tâm của hệ sinh thái đô thị hiện đại.

TP.HCM đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc đô thị quy mô lớn với hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược. Ảnh:VA

Khi giao thông không chỉ là kết nối

TP.HCM đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc đô thị quy mô lớn với hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc Bắc - Nam, hệ thống metro, các tuyến vành đai và cao tốc liên vùng.

Theo quy hoạch, mạng lưới metro TP.HCM trong tương lai gồm 12 tuyến với tổng chiều dài hơn 600km, được kỳ vọng trở thành trục xương sống của cấu trúc đô thị mới. Trong khi đó, sân bay Long Thành sẽ mở rộng năng lực kết nối quốc tế cho toàn vùng kinh tế phía Nam.

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh cũng kéo theo nhiều áp lực ngày càng rõ nét: ùn tắc giao thông, khoảng cách giữa nơi ở và nơi làm việc gia tăng, thiếu không gian công cộng chất lượng, cùng sự suy giảm trải nghiệm sống trong môi trường đô thị mật độ cao.

Trong bối cảnh đó, bài toán của các siêu đô thị hiện đại không còn đơn thuần là “di chuyển nhanh hơn”, mà là làm sao để con người có thể sống thuận tiện hơn trong toàn bộ quá trình di chuyển, làm việc và tiếp cận các tiện ích đô thị.

Đây cũng là lý do mô hình TOD (Transit-Oriented Development - phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng) tiếp tục được nhiều thành phố trên thế giới xem là lời giải cho bài toán phát triển bền vững.

Theo ông Neil MacGregor - Tổng Giám đốc Savills Việt Nam, các mô hình TOD thành công thường tạo ra tác động vượt xa phạm vi của một dự án giao thông hay bất động sản đơn lẻ.

Xu hướng TOD thế hệ mới sẽ không còn chỉ tập trung vào việc gia tăng mật độ xây dựng quanh nhà ga mà hướng đến xây dựng những trung tâm đô thị đa chức năng

Ông Neil MacGregor cho rằng khi giao thông công cộng được tích hợp với thương mại, văn phòng, nhà ở và không gian công cộng, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở bất động sản mà còn ở khả năng hình thành các trung tâm kinh tế và cộng đồng mới cho đô thị. Nói cách khác, TOD không chỉ là mô hình giao thông, mà là chiến lược phát triển đô thị dài hạn.

Cuộc tiến hóa của mô hình TOD

Không phải ngẫu nhiên mà các đô thị phát triển như Tokyo, Singapore hay Hong Kong đều xem TOD là nền tảng trong quy hoạch đô thị.

Tại Tokyo, nhiều nhà ga không còn đơn thuần là điểm trung chuyển, mà trở thành “lõi nén” đô thị, nơi tích hợp thương mại, văn phòng, nhà ở, văn hóa và không gian công cộng trong cùng một hệ sinh thái vận hành.

Nhìn lại quá trình phát triển trên thế giới, TOD đã trải qua nhiều giai đoạn tiến hóa khác nhau. Ở giai đoạn đầu - TOD 1.0, nhà ga chủ yếu đóng vai trò điểm trung chuyển vật lý, phục vụ nhu cầu đi lại cơ bản. Không gian quanh ga gần như tách rời với các hoạt động đô thị. Khi áp lực dân số gia tăng và nhu cầu thương mại mở rộng, mô hình TOD 2.0 bắt đầu hình thành với sự xuất hiện của các tổ hợp dịch vụ, mua sắm và tiện ích trong bán kính đi bộ quanh nhà ga.

Bangkok là ví dụ điển hình khi các tuyến tàu điện trên cao BTS không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn kết nối trực tiếp với trung tâm thương mại, văn phòng và các khu dịch vụ thông qua hệ thống cầu bộ hành liên hoàn.

Sau đó, TOD bước sang giai đoạn 3.0, nơi nhà ga trở thành lõi kết nối của hệ sinh thái đa chức năng. Tại Hong Kong, nhiều khu phức hợp tích hợp văn phòng, khách sạn, bán lẻ và không gian công cộng được tổ chức liền mạch quanh ga tàu, cho phép người dân sống, làm việc và sử dụng dịch vụ gần như trong cùng một cấu trúc đô thị khép kín.

Khi các đô thị bước vào cuộc cạnh tranh về chất lượng sống và phát triển bền vững, TOD tiếp tục được nâng cấp theo hướng ưu tiên trải nghiệm con người, không gian xanh và giảm phát thải carbon.

Một số dự án mới tại Tokyo cho thấy xu hướng đưa thiên nhiên trở lại đô thị thông qua quảng trường mở, mạng lưới đi bộ và các không gian xanh tích hợp trong khu vực quanh ga.

Từ thực tế quốc tế, nhiều chuyên gia cho rằng xu hướng TOD thế hệ mới sẽ không còn chỉ tập trung vào việc gia tăng mật độ xây dựng quanh nhà ga, mà hướng đến xây dựng những trung tâm đô thị đa chức năng, nơi giao thông công cộng được tích hợp với không gian sống, thương mại, dịch vụ và cộng đồng.

Trong mô hình này, nhà ga không chỉ là nơi để đi qua, mà dần trở thành trung tâm vận hành của đời sống đô thị hiện đại.