Đường sắt Lào Cai - Hải Phòng có thể tăng vốn lên gần 290.000 tỷ đồng

Theo Tờ trình được Chính phủ ký ban hành ngày 24/7, phạm vi đầu tư dự án có nhiều thay đổi nhằm đáp ứng yêu cầu kết nối hạ tầng và phù hợp với quy hoạch sau khi các địa phương điều chỉnh địa giới hành chính.

Một trong những điểm đáng chú ý là đoạn từ ga Nam Hải Phòng đến ga Lạch Huyện được điều chỉnh từ tuyến chính thành tuyến nhánh. Sau khi cập nhật, tuyến chính có chiều dài khoảng 362,954 km, trong khi tổng chiều dài các tuyến nhánh khoảng 62,935 km. Toàn tuyến đi qua địa bàn 6 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

Dự án cũng được bổ sung đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm dài 8,4 km, đồng thời chuyển vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm nhằm bảo đảm phù hợp với Quy hoạch Thủ đô Hà Nội và quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia đã được cập nhật, đồng thời tăng khả năng kết nối giữa đường sắt quốc gia với hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội.

Việc đưa ga đầu mối về Gia Lâm cũng được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hành khách tiếp cận mạng lưới giao thông công cộng, đồng thời hỗ trợ tái thiết và phát triển khu vực ga Gia Lâm theo mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).

Tổng vốn sơ bộ của dự án được điều chỉnh lên 289.975 tỷ đồng. Ảnh minh hoạ

Bên cạnh đó, Chính phủ đề xuất bổ sung thêm hai tuyến nhánh kết nối với hệ thống đường sắt hiện hữu để nâng cao hiệu quả khai thác mạng lưới đường sắt khu vực phía Bắc. Trong đó, tuyến kết nối đường sắt Hà Nội - Thái Nguyên vào ga Đông Anh có chiều dài khoảng 2,7 km, còn tuyến kết nối đường sắt Yên Viên - Lào Cai vào ga Nam Phúc dài khoảng 4,1 km. Các hạng mục này được kỳ vọng giúp giảm chi phí trung chuyển và nâng cao năng lực vận tải hàng hóa.

Về quy mô đầu tư, đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng sẽ được đầu tư hoàn thiện theo tiêu chuẩn đường đôi. Trong khi đó, đối với các tuyến nhánh kết nối cảng biển, Chính phủ đề xuất chuyển phương án sức kéo từ điện sang đầu máy diesel và sau năm 2045 sẽ chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch.

Cùng với việc mở rộng quy mô, nhu cầu sử dụng đất của dự án cũng tăng lên đáng kể. Theo phương án trình Quốc hội, dự án cần thu hồi khoảng 2.075,4 ha đất, trong đó có khoảng 784,3 ha đất trồng lúa, 897,2 ha đất lâm nghiệp và 393,9 ha các loại đất khác. Con số này chưa bao gồm khoảng 1.048 ha phục vụ khai thác mỏ vật liệu và bố trí bãi đổ thải.

Việc triển khai dự án cũng sẽ ảnh hưởng đến đời sống của khoảng 25.544 người, là số người dự kiến phải bố trí tái định cư.

Tổng vốn sơ bộ của dự án được điều chỉnh lên 289.975 tỷ đồng, cao hơn phương án trước (203.231 tỷ đồng) do bổ sung nhiều hạng mục, điều chỉnh thiết kế và cập nhật quy hoạch mới.

Trong đó có việc bổ sung đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm và cải tạo ga Gia Lâm; xây dựng thêm hai tuyến nhánh kết nối với đường sắt hiện hữu; điều chỉnh giải pháp thiết kế theo quy hoạch mới của các địa phương sau sáp nhập; mở rộng quy mô đoạn Bắc Hồng - Nam Hải Phòng; bổ sung hệ thống đường điện 22 kV dọc tuyến để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn chạy tàu, cùng với việc tăng chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Hướng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Về tiến độ, Chính phủ tiếp tục đề xuất lập Báo cáo nghiên cứu khả thi từ năm 2025 và phấn đấu hoàn thành toàn bộ dự án vào năm 2030. Riêng tuyến nhánh kết nối ga Nam Hải Phòng với cảng Nam Đồ Sơn sẽ được triển khai đồng bộ với tiến độ đầu tư cảng Nam Đồ Sơn. Những nội dung khác tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết số 187/2025/QH15 của Quốc hội.

Trước đó, ngày 17/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Thông báo số 118/KL-UBTVQH16 về kết luận phiên họp cho ý kiến đối với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết điều chỉnh chủ trương đầu tư nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý, nâng cao tính khả thi và hiệu quả đầu tư, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược.

Tuy nhiên, cơ quan này cũng yêu cầu Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trước khi trình Quốc hội xem xét. Trong đó, cần làm rõ nguyên nhân phải điều chỉnh chủ trương đầu tư; đánh giá đầy đủ tác động của việc thay đổi quy hoạch, điều chỉnh địa giới hành chính, định hướng phát triển mạng lưới đường sắt quốc gia cũng như dự báo tăng trưởng kinh tế và nhu cầu vận tải để bảo đảm cơ sở khoa học cho dự án.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị nghiên cứu toàn diện để xác định việc ban hành nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư hay xây dựng một nghị quyết mới phù hợp với phạm vi điều chỉnh. Đồng thời, Chính phủ cần tiếp tục giải trình cơ sở lựa chọn quy mô đầu tư, phương án phân kỳ và công nghệ khai thác cho từng đoạn tuyến.

Đáng chú ý, đối với phương án sử dụng đầu máy diesel trên các tuyến nhánh kết nối cảng biển, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu làm rõ lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sạch để bảo đảm mục tiêu phát thải ròng bằng 0, đồng thời nghiên cứu bổ sung các cơ chế nhằm thúc đẩy hình thành ngành công nghiệp đường sắt trong nước.

Liên quan đến tổng mức đầu tư gần 290.000 tỷ đồng, cơ quan này cũng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ sở tính toán, giải trình nguyên nhân chi phí tăng, bổ sung các giải pháp kiểm soát vốn trong quá trình triển khai và đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế, xã hội, quốc phòng và an ninh của dự án trước khi Quốc hội xem xét quyết định.