Đất sử dụng trước 1993 bị coi lấn chiếm, tính bồi thường thế nào?

Cụ thể, sau quá trình chuyển nhượng qua nhiều người, ông Thành nhận chuyển nhượng phần diện tích 15,66 m² từ ông C, nằm trong khu đất chung tại địa chỉ A. Giai đoạn 2013-2014, cơ quan nhà nước ban hành quyết định thu hồi đất để thực hiện dự án (nhưng đến khoảng năm 2023-2024 dự án mới có quyết định phê duyệt).

Trong phương án bồi thường, diện tích đất của ông Thành chỉ được tính 70% giá trị (loại S2) và tiếp tục bị giảm 56% do bị cho là lấn chiếm rạch; đồng thời cơ quan bồi thường xác định trường hợp này vi phạm pháp luật đất đai trước ngày 01/7/2014 theo Điều 139 Luật Đất đai năm 2024.

Tuy nhiên, ông Thành cho rằng việc xác định vi phạm là chưa phù hợp vì đất có nguồn gốc sử dụng hợp pháp, ổn định từ trước năm 1993 và có đầy đủ chứng cứ chứng minh, trong khi các hộ xung quanh có nguồn gốc tương tự lại được công nhận.

Ông Thành hỏi, trường hợp của ông có bị coi là vi phạm pháp luật đất đai trước 01/7/2014 hay không? Ông có được bồi thường về đất và tài sản trên đất với tỷ lệ 100% không?

Phần bồi thường hỗ trợ công trình xây dựng trên đất theo cách tính hiện tại của Ban bồi thường về nhà tường gạch, cột gạch, nền ceramic, trần thạch cao là 14,8 m² có đúng với cách tính diện tích công trình không? Vì nhà ông tầng 1 là tường gạch 100%.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời vấn đề này như sau:

Xác định hành vi vi phạm về đất đai

Về nội dung vi phạm pháp luật về đất đai, nguồn gốc và quá trình sử dụng đất của gia đình ông còn nhiều nội dung chưa rõ, chưa có hồ sơ, tài liệu chứng minh nguồn gốc và thời điểm sư dụng. Do đó, theo quy định của pháp luật về đất đai có liên quan thì việc xác định sử dụng đất thuộc trường hợp đất lấn, chiếm đất, sử dụng đất không đúng mục đích được xác định theo quy định theo quy định của pháp luật có liên quan, cụ thể:

- Hành vi lấn đất, chiếm đất được xác định theo khoản 9, khoản 31 Điều 3 và khoản 1 Điều 13 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP ngày 04/10/2024 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai;

- Hành vi sử dụng đất không đúng mục đích được xác định nếu việc sử dụng vào mục đích không đúng với mục đích đã được xác định tại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; quyết định giao đất, quyết định cho thuê đất và giấy tờ về quyền sử dụng đất quy định tại Điều 137 của Luật Đất đai.

Theo quy định tại khoản 4 Điều 3 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất trước ngày 15/10/1993 mà chưa có văn bản xử lý vi phạm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì không bị xử phạt vi phạm hành chính.

Điều kiện được bồi thường về đất

Về nội dung liên quan đến bồi thường, tại điểm a khoản 1, khoản 2, khoản 3 Điều 95 Luật Đất đai năm 2024 quy định:

"Điều 95. Điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng

1. Các trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng bao gồm:

a) Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hằng năm;

2. Các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này được bồi thường về đất khi có một trong các điều kiện sau đây:

a) Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất;

b) Có quyết định giao đất hoặc quyết định cho thuê đất hoặc quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;

c) Có một trong các giấy tờ về quyền sử dụng đất làm căn cứ để cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất theo quy định tại Điều 137 của Luật này;

d) Nhận chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật từ người có quyền sử dụng đất hợp pháp nhưng chưa hoàn thành thủ tục đăng ký đất đai;

đ) Được sử dụng đất theo thỏa thuận trong hợp đồng thế chấp để xử lý nợ; văn bản công nhận kết quả đấu giá quyền sử dụng đất mà người trúng đấu giá đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật.

3. Chính phủ quy định trường hợp khác được bồi thường về đất và điều kiện được bồi thường về đất".

Tại khoản 2 Điều 5 Nghị định số 88/2024/NĐ-CP ngày 15/7/2024 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (được sửa đổi, bổ sung tại khoản 3 Điều 11 Nghị định số 49/2026/NĐ-CP ngày 31/01/2026 của Chính phủ) quy định trường hợp được bồi thường về đất gồm:

"Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có vi phạm pháp luật về đất đai trước ngày 01 tháng 7 năm 2014 mà đã sử dụng đất ổn định, thuộc các trường hợp được xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại khoản 1, điểm a và điểm c khoản 2, khoản 3, khoản 4 Điều 139 của Luật Đất đai mà không phải đáp ứng điều kiện phù hợp với quy hoạch".

Do đây là vụ việc cụ thể, Cục Quản lý đất đai không có hồ sơ, tài liệu liên quan; do đó đề nghị ông nghiên cứu các quy định của pháp luật nêu trên, liên hệ với cơ quan có chức năng quản lý đất đai tại địa phương để được hướng dẫn theo thẩm quyền.